گروگان گیری به نام مدرسه سازی

---

 

مدرسه سازی رضاخان هدف سیاسی داشت. امیراحمدی فاش کرد که فرستادن فرزندان خوانین به مدرسه، ابزاری برای «گروگان» گرفتن پدرانشان و جلوگیری از سرکشی آنان بود. این اقدام، تحکیم قدرت در سایه آموزش بود.

یکی از اقدامات کلیدی که غالبا با نام رضاخان گره خورده است، مدرسه سازی است. در نگاه اول، ایجاد فضای آموزشی امری پسندیده و مترقی به نظر می رسد؛ اما بررسی دقیق تر اسناد و خاطرات نزدیکان آن دوران، چهره ای متفاوت از این “خدمت” را نمایان می سازد.ماجرای ساخت مدرسه ای در خرم آباد، که سپهبد احمد امیراحمدی، مجری این سیاست ها، آن را روایت کرده، پرده از نیات واقعی پشت این اقدامات برمی دارد. امیراحمدی صراحتا عنوان می کند که هدف اصلی از ایجاد مدرسه، صرفا تربیت «اطفال ساده لوح» برای آشنایی با وظایف ملی و دینی نبوده است.

در حقیقت، این اقدام یک تاکتیک سیاسی-نظامی هوشمندانه بود: فرستادن فرزندان خوانین و سران محلی به مدرسه های دولتی در مرکز شهر، به معنای گروگان گرفتن آینده سیاسی خان ها بود. با اسارت فرزندان در کانون قدرت، اطمینان حاصل می شد که پدرانشان در مناطق تحت نفوذ خود، «یاغی و طاغی» نخواهند شد. در این منظر، مدرسه به جای اینکه کانونی برای روشنگری باشد، به ابزاری برای تضمین اطاعت و سرکوب نخبگان محلی تبدیل شده بود؛ یک گروگان گیری فرهنگی به نام تعلیم و تربیت بوده است.

تار و پود آموزش در دوران پهلوی

نگاهی دیگر به خاطرات خصوصی دربار، این بار در دوران محمدرضا پهلوی، حکایت از دغدغه هایی مشابه در باب تربیت دارد. در خاطرات محرمانه امیر اسدالله علم، نگرانی ها پیرامون سبک زندگی ولیعهد آینده در انگلستان مطرح می شود. علم نسبت به احاطه زنان زیاد (شهبانو، مادربزرگ، معلمه ها) بر ولیعهد ابراز نگرانی کرده و بر لزوم حضور یک آموزگار سخت گیرتر، به ویژه فردی نظامی، تاکید می کند. این نگرانی ها بازتاب دهنده این تفکر است که قدرت حاکم، آموزش و پرورش حاکم آتی را نیز باید تحت انضباطی شدید قرار دهد تا از شکل گیری شخصیتی منعطف یا خارج از چارچوب جلوگیری شود.تامل در این دو روایت، چه در سطح کنترل نخبگان عشایری و چه در سطح مراقبت از ولیعهد، نشان می دهد که در آن دوران، زیربنای بسیاری از اصلاحات ظاهرا مترقی، با هدف تحکیم تمرکز قدرت و اطمینان از کنترل کامل سیاسی بنا نهاده شده بود.

*نویسنده: موسی کاظم زاده؛ قابل دسترسی هم در سایت بازار تبریز آنلاین

https://bazartabrizonline.ir