جایگاه ایران در سیاست خارجی چین
هشتمین نشست از سلسله نشست های تخصصی چین با موضوع «جایگاه ایران در سیاست خارجی چین» با همکاری خانه اندیشه ورزان و اندیشکده تین شیا در چارچوب برنامه خاوران با حضور دکتر حسین ملائک، سفیر اسبق ایران در چین، برگزار شد.*
دکتر حسین ملائک:
«روابط ایران و چین را باید به قبل و بعد از جنگ ۱۲ روزه تقسیم کرد.» قبل از جنگ، ارزیابی چین از موازنه قدرت در منطقه متفاوت بود، اما پس از آن، محاسبات امنیتی و سیاسی پکن تغییر کرد.
«در روزهای اول جنگ ۱۲ روزه، چینی ها سفارتشان را تخلیه کردند و آماده بودند که با یک شرایط جدید در ایران روبه رو شوند.» این اقدام نشان می دهد چین در لحظات بحرانی، بر اساس محاسبه ریسک عمل می کند نه بر اساس شعارهای سیاسی.
«اما بعد از روزهای چهارم و پنجم که ایران توانست به صحنه برگردد و اقتدار نشان دهد، ارزیابی چینی ها هم اصلاح شد.» وقتی توازن جدیدی شکل گرفت، چین نیز محاسبات خود را به روز کرد.
«چین هم می تواند در غوغای سیاست بین الملل دچار خطای ارزیابی شود.» اما ویژگی سیاست خارجی چین این است که در صورت تغییر موازنه، سریع به تصحیح خطا می پردازد.
«به نظر می رسد چینی ها باید وارد تعامل جدی تری با ایران شده باشند.» زیرا اگر ایران به سمت آلترناتیو مورد نظر آمریکا و اسرائیل سوق داده شود، چین یکی از بازندگان ژئوپلیتیکی خواهد بود.
«شیفت ایران به بیدو (Beidou) به جای GPS غربی به نظر می رسد انجام شده باشد.» این موضوع نشان می دهد همکاری های فناورانه و امنیتی در حال تعمیق است و حساسیت اندیشکده های آمریکایی و اسرائیلی نیز موید همین روند است.
«چینی ها اشراف اطلاعاتی بالایی دارند و از وضعیت اجتماعی و اقتصادی ایران مطلع اند.» آن ها رابطه دولت و مردم، کارآمدی ساختار اقتصادی و روندهای سرمایه گذاری را دقیق رصد می کنند.
«علت موسمی بودن روابط ایران و چین، نبود برنامه توسعه منسجم در ایران است.» اگر برنامه توسعه روشن و زمان بندی شده وجود نداشته باشد، رابطه راهبردی شکل نمی گیرد و همکاری ها مقطعی می شود.
«اگر نظام تصمیم گیری ایران به یک جمع بندی روشن برسد و ویژن مشخص داشته باشد، می توان رابطه عمیق تری با چین تعریف کرد.» اصلاح ساختار تصمیم گیری، مبارزه واقعی با فساد و تعریف پروژه های ملی توسعه محور، پیش شرط هر شراکت پایدار است.
در جمع بندی نشست تاکید شد که چین به دنبال ثبات، پیش بینی پذیری و منافع اقتصادی ملموس است. ایران اگر بتواند تصویر یک بازیگر باثبات با برنامه توسعه روشن ارائه دهد، می تواند در سیاست خارجی چین جایگاهی پایدار و ارتقاءیافته به دست آورد؛ در غیر این صورت، روابط همچنان تابع شرایط مقطعی و تحولات ژئوپلیتیکی باقی خواهد ماند.