رهایی و بازسازی انسان اخلاقی

امکان رهایی و بازسازی انسان اخلاقی

اما آیا سقوط اخلاقی سرنوشت محتوم بشر است؟ بی تردید نه. انسان، برخلاف ماشین، موجودی است که می تواند بازاندیشی کند؛ می تواند خود را نقد کند و از ویرانه ها برخیزد. راه احیای فضیلت ها از بازگشت به "خودآگاهی و معنای زندگی" می گذرد. اگر اخلاق محصول وجدان است، وجدان نیز در پرتو معنا زنده می ماند. بدون فهم هدف بودن، اخلاق بدل به مجموعه ای از قوانین خشک می شود که در بحران ها شکست می خورند.

در تربیت انسان اخلاقی، لازم است از کودکی به جای ترس از تنبیه، لذت درستی را در جان او بکاریم؛ در خانواده، به جای سرزنش، گفت وگو و همدلی را تمرین کنیم؛ و در جامعه، به جای شعارهای اخلاقی، الگوهای واقعی صداقت را ارائه دهیم. رسانه ها باید از کارکرد صرفا خبری فراتر روند و دوباره به تربیت گر وجدان عمومی تبدیل شوند. دانشگاه، اگر فلسفه نداشته باشد، کارخانه ی مهندس و پزشک بی اخلاق تولید می کند، نه انسان آگاه. پس در این مسیر پر از تلاطم راه چاره ای هست؟

عقلانیت، معنویت، و مسئولیت اجتماعی (راه چاره)

نقش دین، فلسفه و انسان گرایی در بازسازی اخلاق را نمی توان نادیده گرفت. هرچند شکل های مختلف ایمان دینی در جهان امروز با چالش هایی مواجه اند، روح پیام تمام ادیان یکی است: دعوت به مهربانی، مسئولیت و صداقت. اخلاق بدون معنا، چون درختی بی ریشه است که در توفان منفعت طلبی خشک می شود. در عین حال، تکیه ی صرف بر سنت گذشته نیز کافی نیست؛ ما باید اخلاق را در بستر جهان جدید "بازفرموله کنیم" اخلاقی سازگار با عصر ارتباطات، اما وفادار به کرامت انسان. انسان مدرن باید بفهمد که "آگاهی بدون وجدان، خطرناک است" و "قدرت بدون صداقت، ویرانگر". اخلاق تنها در حدود قانون معنا ندارد؛ باید در دل هر انتخاب روزمره جاری باشد. کافی است هر فرد بپرسد: اگر همه چنین کنند، چه بر سر جهان خواهد آمد؟ همین پرسش ساده، آغاز بازگشت به وجدان است. با تمام این توضیحات باید اذعان داشت که سقوط اخلاق انسانی شاید نشانه ای باشد از خستگی روح بشر؛ انسانی که سرعت گرفت اما مسیر را گم کرد. اما هر غروب، نوید طلوعی دیگر است اگر جرات دیدن تاریکی را داشته باشیم. باید از خود آغاز کنیم: از صداقت در کوچک ترین امور، از مهربانی با نزدیک ترین انسان ها، از مقاومت در برابر وسوسه ی دروغ کوچک و سکوت بزرگ. اصلاح جهان از بازسازی درون هر انسان شروع می شود. وجدان را باید دوباره تمرین داد، همان گونه که قلب را در ورزش. و شاید روزی اگر هرکس چراغی در درون خویش بیفروزد، شب بی اخلاقی بشر کوتاه تر شود. به امید تلاش فزاینده برای یافتن ریشه ها و نور امید برای بازگشت به خویشتن اخلاقی.

یا حق