شکست ساعت شنی و آرمادای ترامپ در قبال ایران

بر طبق استراتژی نظامی "دشمن گوشه گیر شده" قانونی نانوشته، اما حک شده با خون وجود دارد و آن قانون این است که هرگز نباید دشمن را در موقعیتی قرار داد که راه گریزی نداشته باشد. تاریخ، گورستان ژنرال هایی است که این اصل را نادیده گرفتند و بهایش را پرداختند. این روزها برخی از محافل امنیتی و نظامی آمریکایی و صهیونیستی با تکیه بر گزارشات جانبدارانه آژانس بین المللی انرژی اتمی مدعی اند که ارزیابی ها و تحلیل تصاویر ماهواره ای و داده های حسگرهای پیشرفته حرارتی که آسمان ایران را رصد می کنند، نشان می دهد که میزان قابل توجهی گرما از فراز تاسیسات فردو در قم مشاهده شده است. این نشانه ها می تواند حاکی از آن باشد که ایران در حال انجام فعالیت های غنی سازی در سطوح بالا و رسیدن به آستانه غنای تسلیحاتی است. این اظهارات به اثبات نرسیده است و صرفا ادعاهای مراکز تحقیقاتی غربی است که همیشه بر علیه فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران مطرح شده است و مسئله جدیدی نیست. اما نکته اینجاست که اگر ایران به سمت غنی سازی با خلوص بالا پیش برود چرا و به چه علت است. پاسخ نیز روشن است. افزایش فشارها و حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه. به بیان دیگر، ایالات متحده با آرایش گسترده نیروها و به کارگیری آنچه به «آرمادا» تعبیر می شود، وارد میدان تقابل با ایران شده است.

پرسش اساسی اینجاست که چرا ایران در چنین موقعیت حساسی قرار گرفته و چرا در این شرایط پرخطر دست به ریسکی بزرگ زده است؟ پاسخ را باید در سیاست «فشار حداکثری» جست وجو کرد. هنگامی که آمریکا آرایش نظامی خود را گسترش می دهد، این پیام برداشت می شود که هدف نهایی صرفا مهار نیست، بلکه تغییر حکومت، تجزیه و در کنار آن، قتل عام گسترده مردم ایران است؛ برداشتی که گفته می شود در اسناد و دکترین های رسمی آمریکا نیز قابل ردگیری است.

در چنین فضایی، این تصور در واشنگتن شکل گرفته که اگر فشار تا سرحد تهدید مستقیم افزایش یابد و «لوله توپ» مستقیما به سوی شقیقه تهران نشانه رود، ایران نه تنها واکنشی نشان نخواهد داد و پلک نخواهد زد ، بلکه در نهایت به شرایط تحمیل شده آمریکا تن خواهد داد. واشنگتن بر این باور است که با ایجاد تنگنای شدید مالی و اعمال محاصره گسترده نظامی می تواند ایران را به خطای محاسباتی بکشاند. اما استدلال مقابل نیز این است که خود آمریکا دچار خطای شناختی شده است؛ زیرا وقتی ملتی در چنین شرایط فشرده و تهدیدآمیزی قرار می گیرد، بر اساس غریزه بقا به دنبال راهی برای حفظ موجودیت خود پیش خواهد رفت.

تا پیش از این، دکترین دفاعی ایران بر سه مولفه اصلی استوار بود: توان موشکی، پهپادی و شبکه گسترده نیروهای مقاومت در سراسر منطقه. اما گفته می شود این معادله در حال تغییر است. آرایش گسترده نظامی آرمادای آمریکا این جمع بندی را در تهران تقویت کرده که در برابر تسلیحات مدرن ایالات متحده، شاید موشک ها و پهپادها دیگر بازدارندگی کافی ایجاد نمی کنند. بر همین اساس، این تحلیل شکل می گیرد که تنها عاملی که می تواند بازدارندگی پایدار و دائمی ایجاد کند، دستیابی به توان ساخت سلاح هسته ای است؛ مسیری که مستلزم غنی سازی در سطح 90 درصد تلقی می شود. البته مقام معظم رهبری جمهوری اسلامی ایران نیز ساخت و کاربرد تسلیحات هسته ای و انواع دیگر سلاح های کشتار جمعی همانند سلاح های شیمیایی و میکروبی را حرام می داند. این فتوا در تاریخ 21 آذر 1389 صادر شده است.

در این چارچوب این پرسش مطرح می شود که فاصله میان غنی سازی 60 درصدی که گزارش شده ایران به آن دست یافته و سطح 90 درصد تا چه اندازه است؟ پاسخ مطرح شده این است که این فاصله از نظر فنی چندان زیاد نیست و عبور از آن می تواند در بازه زمانی کوتاهی و در چند روز انجام شود. بر پایه این روایت، پیش روی به سمت غنی سازی 90 درصدی حامل پیامی سیاسی نیز خواهد بود: اینکه ایران دیگر صرفا یک قدرت منطقه ای در خاورمیانه نیست، بلکه خود را در جایگاه یکی از قدرت های نوظهور جهانی تعریف می کند؛ تحولی که از نگاه این تحلیل، نتیجه مستقیم سیاست «فشار حداکثری» و رویکردهای ضد انسانی دولت ترامپ در قبال ایران است.

در این مقطع، گفته می شود ایران تصمیمی راهبردی اتخاذ کرده و دکترین خود را از حالت صرفا پدافندی به رویکردی آفندی تغییر داده است. این ارزیابی بر این فرض استوار است که ترامپ در شرایط سیاسی دشواری قرار دارد؛ از جمله ناتوانی در جلب اجماع کامل میان احزاب و کنگره برای ورود به جنگی تمام عیار با ایران، در کنار چالش ها و نارضایتی های داخلی. بر همین مبنا، این تحلیل نتیجه می گیرد که ایران تلاش کرده از وضعیت موجود بیشترین بهره را ببرد و مسیر دکترین آفندی را در پیش گیرد. این وضعیت در قالب این تحلیل، به منزله یک «شبیخون استراتژیک» در زمان سردرگمی حریف توصیف می شود؛ زیرا گفته می شود ترامپ در داخل آمریکا با چالش های جدی سیاسی و اجتماعی روبه روست و توان تحمیل هزینه های سنگین، پرریسک و خونین یک جنگ گسترده را ندارد. بر اساس این روایت، آمریکا در این مقطع با دو گزینه روبه روست:

گزینه نخست: حمله پیش دستانه

یعنی هدف قرار دادن تاسیسات هسته ای و موشکی ایران؛ تاسیساتی که گفته می شود بسیاری از آن ها محرمانه، مستقر در اعماق زمین و دل کوه ها هستند و در برابر حملات متعارف به آسانی آسیب نمی بینند. افزون بر دشواری شناسایی و انهدام کامل این مراکز، نگرانی از احتمال نشت مواد هسته ای در صورت حمله نیز مطرح می شود؛ رخدادی که می تواند پیامدهای زیست محیطی گسترده ای برای منطقه به همراه داشته باشد. در این سناریو، پیش بینی می شود که ایران احتمالا از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) خارج شده و به سوی بازدارندگی اتمی و تولید سلاح هسته ای حرکت کند. همچنین ممکن است تنگه هرمز را مسدود سازد؛ گذرگاهی راهبردی که بخش مهمی از انرژی جهان از آن عبور می کند و انسداد آن می تواند قیمت جهانی نفت را به شدت افزایش دهد. علاوه بر این، احتمال تشدید حملات متقابل علیه پایگاه های آمریکا در منطقه و اهداف اسرائیلی مطرح می شود که می تواند دامنه درگیری را به طور جدی گسترش دهد.

گزینه دوم: عقب نشینی و حرکت به سوی مذاکره

در این حالت، آمریکا آرایش نظامی خود را کاهش داده و مسیر دیپلماسی را در پیش می گیرد. از این منظر، چنین اقدامی به منزله عقب نشینی در برابر توان هسته ای ایران و ناکامی سیاست «فشار حداکثری» تعبیر خواهد شد؛ پیامی که می تواند برای بازیگرانی چون چین، روسیه و کره شمالی این برداشت را تقویت و اثبات کند که سلاح هسته ای موثرترین ابزار بازدارندگی در برابر فشارهای آمریکاست. با این حال، در این چارچوب گفته می شود که رژیم صهیونیستی چنین روندی را نخواهد پذیرفت و ممکن است به طور مستقل دست به اقدام نظامی بزند؛ اقدامی که می تواند جرقه یک جنگ منطقه ای یا حتی فرامنطقه ای و جهانی را بزند.

در جمع بندی این روایت، داده های ماهواره ای و نشانه های حرارتی منتشرشده به عنوان موید این فرضیه مطرح می شوند که ایران در کنار تکیه بر توانمندی موشکی و پهپادی و نیروهای مسلح و گروه های مقاومت، مسیر غنی سازی در سطوح بسیار بالا را گزینه تضمین بقا می داند؛ منطقی که با تجربه کشورهایی مانند پاکستان و کره شمالی مقایسه می شود، جایی که برخورداری از سلاح هسته ای به عنوان سپری در برابر تهدید خارجی و رژیم چنج تلقی شده است. در نهایت، پیام این رویکرد این است که دوران «بزن و در رو» به پایان رسیده و توازن جدیدی شکل گرفته است: یا مذاکره ای مبتنی بر احترام متقابل، یا ورود به چرخه ای پرهزینه از تقابل. از این منظر، آنچه امروز مشاهده می شود، نتیجه مستقیم سیاست فشار، تهدید و دیپلماسی قهری دانسته می شود. چرا که وقتی رقیب را تا لبه پرتگاه پیش می بری و همه راه های عقب نشینی را بر او می بندی، نباید شگفت زده شوی اگر به این جمع بندی برسد که چاره ای جز گشودن «بال ها» ندارد؛ حتی اگر آن پرواز، پروازی پرخطر و مرگبار باشد.

در چنین وضعیتی، منطق بقا جای خود را به تصمیم های بزرگ و بعضا غیرقابل بازگشت می دهد. در این روایت، گفته می شود ساعت شنی آمریکا در خاورمیانه دیگر شن ندارد و حتی شیشه آن نیز شکسته است؛ یعنی فرصت های گذشته از دست رفته و حاشیه خطا به حداقل رسیده است. ما وارد دوره ای شده ایم که هر اشتباه محاسباتی می تواند به آخرین اشتباه تبدیل شود و زنجیره ای از واکنش های پیش بینی ناپذیر را رقم بزند. بر همین اساس، نتیجه این است که ماموریت «آرمادای» ترامپ با ناکامی روبه رو شده است؛ زیرا هدف اعلامی مهار «ایران خطرناک» بود، اما فشار حداکثری و تهدید فزاینده ممکن است به جای مهار، زمینه تولد نسخه ای قدرتمندتر و شاید هم خطرناک تر را برای آمریکا و همپیمانانش فراهم کرده باشد. از این منظر، راهبردی که برای بازدارندگی در برابر ایران طراحی شده بود، اکنون خود به عاملی برای تغییر موازنه قدرت تبدیل خواهد شد.

...........................................................................................................

“İran qarşısında saat qum saatının və Trampın ‘Armada’sının uğursuzluğu”

Hərbi strategiyada “düşməni küncə sıxmaq” adlı yazılmamış, amma qana yazılmış bir qanun vardır və bu qanun belədir: düşməni qurtuluş yolu olmayan vəziyyətə qoymaq olmaz. Tarix, bu prinsipi nəzərə almayan və bunun ağır qiymətini ödəyən generalların məzarlığıdır. Bu günlər bəzi ABŞ və sionist təhlükəsizlik‑hərbi dairələri, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin birtərəfli hesabatlarına istinad edərək iddia edirlər ki, peyk görüntüləri və yüksək həssaslı istilik sensorları məlumatları İran üzərində istilik artımı olduğunu göstərir, xüsusilə Qumda yerləşən Fordo müəssisəsi üzərində. Bu göstəricilər, İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirmə fəaliyyəti apardığını və hərbi səviyyəyə yaxınlaşdığını ifadə edə bilər. Lakin bu iddialar sübuta yetirilməmişdir və sadəcə qərb tədqiqat mərkəzlərinin iddialarıdır ki, bu mərkəzlər həmişə İranın sülh məqsədli nüvə fəaliyyətinə qarşı çıxmışlar və bu, yeni bir məsələ deyil.

Amma məsələ burasındadır ki, əgər İran yüksək zənginləşdirməyə doğru gedirsə, bunun səbəbi nədir və niyə belə edir? Cavab aydındır: artan təzyiqlər və ABŞ‑ın regionda geniş hərbi varlığı. Başqa sözlə, Amerika öz qüvvələrini geniş şəkildə səfərbər edib və “Armada” adlandırdığı hərbi strukturu tətbiq etməklə İranla qarşıdurma meydanına daxil olmuşdur.

Əsas sual bundan ibarətdir: İran niyə belə həssas vəziyyətə düşüb və bu təhlükəli şəraitdə böyük bir riskə niyə getmişdir? Cavabı “maksimum təzyiq” siyasətində axtarmaq lazımdır. ABŞ hərbi mövqelərini genişləndirdikdə bu, yalnız məhdudlaşdırma deyil, həm də hakimiyyətin dəyişdirilməsi, parçalanma və İran xalqının geniş qırğını məqsədi kimi qəbul olunur; bu qəbulun ABŞ‑ın rəsmi strategiya sənədlərində də izlənə biləcəyi iddia edilir.

Belə bir mühitdə Vaşinqtonda belə bir düşüncə formalaşmışdır ki, əgər təzyiq birbaşa təhdid səviyyəsinə yüksəlsə və “top namlusu” birbaşa Tehran istiqamətində qəsd edilsə, İran yalnız reaksiya verməyəcək, hətta göz qırpmayacaq, və nəhayət ABŞ‑ın qoyduğu şərtlərə boyun əyəcək. Vaşinqton hesab edir ki, ağır maliyyə çətinlikləri yaradan və geniş hərbi blokada tətbiq edən təzyiq İranı nəzəri səhvə sürükləyə bilər. Lakin əks arqument belədir ki, ABŞ özü qavrama səhvinə düşmüşdür; çünki bir millət bu cür sıxılmış və təhdid altında olduqda instinktiv olaraq öz varlığını qoruma yolunu axtaracaqdır.

Buna qədər İranın müdafiə doktrini üç əsas element üzərində dayanırdı: raket gücü, pilotsuz uçuş aparatları və bölgədə geniş müqavimət qüvvələri şəbəkəsi. Lakin deyilir ki, bu tənlik dəyişməkdədir. ABŞ‑ın “Armada”sının geniş hərbi yerləşməsi Tehranda belə bir qənaəti gücləndirmişdir ki, ABŞ‑ın müasir silahları qarşısında raketlər və pilotsuz uçuş aparatları artıq kifayət qədər qoruyuculuq təmin etmir. Bu səbəbdən belə bir analiz formalaşır ki, yalnız nüvə silahına gedən yol davamlı və daimi qoruyuculuq təmin edə bilər; bu yol isə 90% səviyyədə zənginləşməni tələb edir. Əlbəttə, İran İslam Respublikasının ali rəhbəri nüvə silahı və kütləvi məhv alətlərinin, o cümlədən kimyəvi və bioloji silahların istehsalını və istifadəsini haram hesab edir. Bu fətva 1389‑cu il 21 Azər tarixində verilmişdir.

Bu kontekstdə belə bir sual yaranır: 60% zənginləşmə səviyyəsi ilə 90% arasında məsafə nə qədərdir? Verilən cavaba görə bu məsafə texniki baxımdan çox böyük deyil və qısa müddətdə, bir neçə gün ərzində keçilə bilər. Bu hekayəyə əsaslanaraq, 90% zənginləşməyə doğru irəliləyiş siyasi mesaj da daşıyacaq: İran artıq Yaxın Şərqdə sadəcə regional güc deyil, həm də qlobal nüfuzlu yeni bir güc olaraq özünü müəyyən edir; bu dəyişiklik isə bu analizə görə “maksimum təzyiq” siyasətinin və ABŞ‑ın İran qarşısında anti‑insani yanaşmasının birbaşa nəticəsidir.

Bu mərhələdə deyilir ki, İran strateji bir qərar qəbul etmiş və doktrinasını yalnız müdafiə yönümlü olmaqdan hücum yönümlü yanaşmaya çevirmişdir. Bu qiymətləndirmə belə bir fərziyyə üzərində qurulub ki, Tramp siyasi çətin vəziyyətdədir; bura tam partiya və konqres yekdilliyi olmadan İranla genişmiqyaslı müharibəyə girişməkdə çətinlik çəkməsi və daxili narazılıqlar daxildir. Buna əsaslanaraq, bu analiz belə nəticəyə gəlir ki, İran mövcud vəziyyətdən maksimum dərəcədə faydalanmağa çalışmış və hücum yönümlü doktrinaya üstünlük vermişdir. Bu vəziyyət, bu analizdə belə bir “strateji basqın” kimi təsvir olunur; çünki Tramp ABŞ daxilində ciddi siyasi və sosial problemlərlə üz‑üzədir və geniş, riskli və qanlı müharibənin ağır xərclərini qarşıya qoymaq gücündə deyil.

Bu analizə görə, ABŞ bu mərhələdə iki seçim qarşısındadır:

Birinci seçim: qabaqcadan hücum
Bu, İranın nüvə və raket obyektlərinə hücum etməkdir; bu obyektlərin çoxunun gizli, yeraltı və dağların dərinliklərində yerləşdiyi, adi hücumlarla tamamilə məhv edilməsinin çətin olduğu söylənir. Bundan əlavə, hücum halında nüvə materialının sızması da mümkün ola bilər ki, bu da region üçün geniş ekoloji fəsadlar yarada bilər. Bu ssenaridə, proqnoz edilir ki, İran NPT‑dən çıxacaq və nüvə silahına doğru irəliləyəcək; həmçinin Həməza boğazını bağlaya bilər – bu strategiya enerji axını üçün həyati bir keçiddir və bağlanması dünya neft qiymətlərini kəskin yüksəldə bilər. Bundan başqa, ABŞ‑ın regiondakı bazalarına və İsrail obyektlərinə qarşı qarşılıqlı hücumların artması da inkişafa gətirə bilər ki, bu da münaqişəni ciddi şəkildə genişləndirə bilər.

İkinci seçim: geri çəkilmə və danışıqlara doğru hərəkət
Bu halda, ABŞ hərbi mövqelərini azaldar və diplomatiya yolunu seçər. Bu, İranın nüvə qabiliyyəti qarşısında geri çəkilmək və “maksimum təzyiq” siyasətinin uğursuzluğu kimi qəbul olunacaq; bu isə Çin, Rusiya və Şimali Koreya kimi aktorlar üçün nüvə silahının ABŞ təzyiqlərinə qarşı ən təsirli qoruyucu vasitə olduğu qənaətini gücləndirə bilər. Lakin bu çərçivədə deyilir ki, sionist rejim belə bir yolu qəbul etməyəcək və müstəqil şəkildə hərbi tədbir görə bilər; bu isə regionda və hətta qlobal miqyasda müharibənin alışmasına səbəb ola bilər.

Yekun olaraq, peyk məlumatları və istilik səviyyəsi göstəriciləri belə bir fərziyyəni dəstəkləyən sübut olaraq irəli sürülür ki, İran raket, pilotsuz aparat və müqavimət qüvvələrinə etibar etməklə yanaşı, yüksək səviyyəli zənginləşməni də varlıq qoruması üçün bir seçim kimi görür; bu məntiqlə Pakistan və Şimali Koreya kimi ölkələrin təcrübəsi müqayisə edilir, orada nüvə silahına malik olmaq xarici təhlükələrə qarşı sipər sayılmışdır. Nəticədə, bu yanaşmanın mesajı budur ki, “vur və qaç” dövrü bitmiş və yeni bir tarazlıq yaranmışdır: ya qarşılıqlı hörmətə əsaslanan danışıqlar, ya da yüksək xərcli qarşıdurma. Bu baxımdan, bu gün müşahidə edilənlərin “maksimum təzyiq”, təhdid və sərt diplomatiya siyasətinin birbaşa nəticəsi olduğu iddia olunur. Çünki rəqibi uçurum kənarına sürükləyib bütün çıxış yollarını bağladıqda, o artıq qanad açıb uçmaqdan başqa yol görməyə bilər; baxmayaraq ki, bu uçuş çox riskli və ölümcül ola bilər.

Bu vəziyyətdə varlığın qorunması məntiqi öz yerini böyük və bəzən geri dönməz qərarlara verir. Bu hekayədə deyilir ki, ABŞ‑ın Yaxın Şərqdəki qum saatı artıq qum daşımır, hətta qabı da sınıb; yəni keçmiş fürsətlər itmiş və səhv marjası minimuma enmişdir. Biz belə bir dövrə daxil olmuşuq ki, hər hesablamada edilən səhv sonuncu səhvə çevrilə bilər və qabaqcadan proqnozlaşdırıla bilməyən reaksiyalar zəncirini yarada bilər. Buna görə də “Armada” missiyası uğursuzluğa düçar olmuşdur; çünki elan edilmiş məqsəd “təhlükəli İran”ı məhdudlaşdırmaq idi, amma maksimum təzyiq və artan təhdid İranı məhdudlaşdırmaq yerinə, ABŞ və müttəfiqləri üçün bəlkə də daha güclü və təhlükəli versiyanın meydana çıxmasına səbəb olmuşdur. Bu baxımdan, İran qarşısında tətbiq edilən müdafiə strategiyası indi öz‑özlüyündə güc tarazlığını dəyişdirən bir amilə çevrilmişdir.

لینک تسنیم

https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/06/3524987/%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86