تنظیم خواب در نابینایان: رویکرد معماری تطبیقی و استراتژی های غیرنوری برای هم راستا کردن ریتم شبانه روزی

7 اسفند 1404 - خواندن 2 دقیقه - 23 بازدید

تنظیم خواب در نابینایان: رویکرد معماری تطبیقی و استراتژی های غیرنوری برای هم راستا کردن ریتم شبانه روزی

نویسنده: مهدی شجری

خواب نابینایان — به ویژه افرادی که به طور کامل ادراک نور ندارند — معمولا با اختلال در ریتم شبانه روزی (Circadian Rhythm) همراه است، زیرا تنظیم ساعت بیولوژیک بدن وابسته به نور است. در افراد بینا، نور از طریق چشم به هسته سوپراکیاسماتیک مغز (SCN) پیام می فرستد و ترشح ملاتونین را تنظیم می کند؛ اما در نابینایان فاقد درک نور، این سیگنال محیطی وجود ندارد و بدن ممکن است وارد الگوی «Non-24-Hour Sleep-Wake Disorder» شود، یعنی چرخه خواب هر روز کمی جابه جا شود — مثلا فرد یک هفته ساعت ۲۳ خواب آلود است، هفته بعد ساعت ۱ بامداد، و به تدریج این زمان جلو می رود.

این مسئله باعث:

بی خوابی شبانه ، خواب آلودگی روزانه ، خستگی مزمن و اختلال تمرکز می شود.

3 راهکار علمی برای تنظیم خواب نابینایان

1️⃣ زمان بندی ثابت و سخت گیرانه

ساعت خواب و بیداری باید کاملا ثابت باشد — حتی در روزهای تعطیل.

بدن در غیاب نور، به «ثبات رفتاری» به عنوان نشانه زمانی تکیه می کند.

2️⃣ ملاتونین با تجویز پزشک

مصرف دوز پایین ملاتونین در ساعت مشخص شبانه می تواند نقش «جایگزین سیگنال نوری» را ایفا کند و ساعت زیستی را تنظیم کند.

(این باید تحت نظر پزشک انجام شود.)

3️⃣ نشانه های زمانی غیرنوری (Non-Photic Cues)

در طراحی معماری خواب برای نابینایان می توان از:

تغییر دمای تدریجی شبانه