دامنه ی کاربرد قدرت تشخیصی کارشناسان در تدارکات عمومی ایران: مطالعه ی اختصاصی چهار شرکت زیرمجموعه ی پالایش و پخش فرآورده های نفتی

تدارکات عمومی از مناقشه برانگیزترین حیطه های سازمانی در بخش عمومی است. در سراسر دنیا راهکارهای متنوعی برای ارتقای سلامت و کاهش فساد در این حیطه مورد استفاده قرار می گیرد. همگام با رویکردهای بین المللی که سیاست ها و ابزارهایی را برای بهبود عملکرد نظام های ملی تدارکات عمومی پیشنهاد می کنند، رویکردهایی مدیریتی نیز از سوی پژوهش گران مختلف مطرح شده که تلاش می کنند تدابیری سازمانی را برای ارتقای عملکرد و کارآمدی تدارکات عمومی ارائه دهند. این مطالعه در پی پاسخ به این سوال است که کارشناسان تدارکات عمومی در ایران به عنوان عاملان اجرایی چگونه از «قدرت تشخیصی» خود بهره می برند و چه عواملی بر دامنه ی کاربرد قدرت تشخیصی آن ها تاثیر می گذارد؟. در این مقاله، ابتدا ادبیات تخصصی تدارکات عمومی از منظر عاملیت کارشناسان مورد بررسی قرار گرفته و سپس ویژگی های عاملیت در تدارکات عمومی چهار شرکت زیرمجموعه ی شرکت پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران بر اساس خصوصیات بخش عمومی اقتصاد ایران (به عنوان زمینه ی نهادی تدارکات عمومی) شناسایی شده است. روش کیفی مورد استفاده در این پژوهش موردپژوهی و شامل استفاده از ابزارهای گروه کانونی و مصاحبه ی عمیق با نخبگان تدارکات عمومی بوده است. نتایج حاصله از آن حکایت دارند که کارشناسان تدارکات عمومی در سازمان های مورد مطالعه به دلیل غلبه ی عوامل حقوقی و نهادی در سطوح سازمانی، وزارتی و قضایی، عملا در پاره ای امور شان «عاملیت» ندارند و قدرت تشخیصی خود را صرفا در هماهنگی با مدیران در دامنه ای محدود و کنترل شده به کار می گیرند.