بررسی تطبیقی گزارش های نمایندگان ایران و عثمانی در مذاکرات ارزنه الروم (۱۲۵۹ ۱۲۶۳ق)

روابط ایران و عثمانی، در طول سده های متمادی، بسیار پرفراز ونشیب و همیشه با جنگ و صلح توام بود. دو دولت در دوره های مختلف، برای پایان دادن به اختلاف ها، عهدنامههای متعددی بستند. آخرین و مهمترین آنها که پایه و اساس حل اختلاف دو کشور گردید، عهدنامه ارزنه الروم بود. این عهدنامه، بعد از حدود چهار سال مذاکره بین نمایندگان دو کشور، با وساطت نمایندگان روس و انگلیس، در ۱۶جمادیالثانی ۱۲۶۳/ ۱۳ مه ۱۸۴۷، بسته شد. نمایندگان هر چهار دولت حاضر در مذاکرات، دولتهای خود را پیوسته در جریان مذاکرات قرار میدادند. مجموع گزارشهای نماینده ایران، میرزا تقیخان، در آرشیو وزارت امور خارجه ایران موجود است. گزارشهای نماینده عثمانی، انوری افندی، در کتابی به نام سفارتنامه ایران تدوین شده و نسخه خطی آن در کتابخانه سلیمانیه اسلامبول موجود است. گزارشهای مذکور، مخاطب را در جریان دقیق مذاکرات چهارجانبه، به‎ویژه مواضع، ادعاها، اختلافها و پیشنهادهای نمایندگان دو دولت ایران و عثمانی قرار میدهد. همچنین، از خلال این گزارشها میتوان به مواضع نمایندگان روس و انگلیس در اثنای مذاکرات پی برد. این گزارشها از منظر تاریخ سیاسی و دیپلماسی دارای اهمیت زیادی است. از این رو، در جستار حاضر، گزارشهای نمایندگان ایران و عثمانی به صورت تطبیقی بررسی و به این پرسشها پاسخ داده شده است: نمایندگان ایران و عثمانی در گزارشهای ارسالی خود تا چه میزان مواضع یکدیگر را به دولتهای خود منعکس و منتقل کردند؟ نمایندگان دو دولت مزبور برای دفاع از مواضع خود چه روشی در پیشگرفتند؟ نمایندگان دو دولت چگونه از عهده اثبات ادعاهای خود درباره مناطق سرحدی برآمدند؟

Keywords:

ایران , عثمانی , انوری افندی , میرزا تقی خان , گزارش های مذاکرات ارزنه الروم