نقش سوگیری های شناختی در تصمیم گیری روزمره

تصمیم گیری در زندگی روزمره اغلب فرآیندی منطقی و مبتنی بر اطلاعات کامل فرض می شود، در حالی که شواهد روان شناسی شناختی نشان می دهد انسان ها در عمل، به شدت تحت تاثیر میان برهای ذهنی و سوگیری های شناختی قرار دارند. سوگیری های شناختی به الگوهای نظام مند خطا در پردازش اطلاعات گفته می شود که می توانند ادراک، قضاوت و انتخاب های فرد را از حالت بهینه و عقلانی منحرف سازند. این سوگیری ها، که ریشه در محدودیت های ظرفیت پردازش، نیاز به ساده سازی اطلاعات و تاثیر هیجان و زمینه اجتماعی دارند، در طیف وسیعی از موقعیت های روزمره، از خرید و مصرف گرفته تا روابط بین فردی، ارزیابی خطر، برنامه ریزی مالی و حتی رفتارهای سلامت، نقش آفرینی می کنند. پژوهش های کلاسیک در حوزه داوری و تصمیم گیری نشان داده اند که انسان ها برای کاهش پیچیدگی موقعیت ها از هیوریستیک هایی مانند دسترسی، نمایندگی و لنگرگیری استفاده می کنند؛ اما همین هیوریستیک ها در بسیاری از شرایط، به سوگیری هایی همچون سوگیری تاییدی، خوش بینی افراطی، خطای هزینه هدررفته و اثر چارچوب بندی منجر می شوند. پیامد این سوگیری ها می تواند شامل تصمیم های پرخطر، حفظ باورهای نادرست، مقاومت در برابر شواهد جدید و ارزیابی غلط از احتمالات باشد. در عین حال، برخی از این میان برها در موقعیت های خاص، کارآمدی عملی و سرعت تصمیم گیری را افزایش می دهند و از این رو نمی توان آن ها را صرفا خطاهایی منفی تلقی کرد. این مقاله ی مروری با تمرکز بر زندگی روزمره، به تبیین مهم ترین سوگیری های شناختی، سازوکارهای شکل گیری آن ها و پیامدهایشان در حوزه های مختلف می پردازد و در نهایت بر اهمیت آموزش سواد شناختی، خودآگاهی و طراحی محیط های تصمیم گیری هوشمند برای کاهش اثرات مخرب این سوگیری ها تاکید می کند.

Keywords:

سوگیری های شناختی , تصمیم گیری روزمره , هیوریستیک ها , قضاوت و داوری , خطاهای شناختی , روان شناسی شناختی