اولین قربانی قدرت: نگاهی به شورش استاجلوها در دوره شاه طهماسب و نقش آن در تغییر ساختار سیاسی صفویان با تکیه بر نظریه بازی ها

ایل استاجلو از مهم ترین نیروهای قزلباش در دوره صفوی به شمار می رفت و نقشی کلیدی در ساختار سیاسی و نظامی این سلسله ایفا می کرد. در دوره های مختلف، اعضای این ایل با اتخاذ رویکردهای راهبردی در برابر تهدیدهای خارجی، به تثبیت و تحکیم حکومت مرکزی صفویان یاری رساندند. یکی از نقاط عطف تاریخی در تعامل میان حکومت صفوی و ایل استاجلو، شورشی است که در آغاز سلطنت شاه تهماسب اول رخ داد. این واقعه، که در نهایت با بازگشت استاجلوها به مدار قدرت همراه بود، آموزه های مهمی برای ساختار حکمرانی صفویان به همراه داشت. هدف این پژوهش، بررسی شورش ایل استاجلو از منظر نظریه بازی و به ویژه مفهوم تعادل نش است. اهمیت این رویکرد در تلاش برای تلفیق روش های تحلیلی ریاضی با مطالعات تاریخی نهفته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در چارچوب نظریه بازی، هنگامی که یکی از بازیگران احساس کند در حال حذف شدن از عرصه رقابت است، احتمال انتخاب استراتژی های پرریسک نظیر شورش افزایش می یابد. این وضعیت به ویژه در بازی های غیرهمکارانه با اطلاعات ناقص تشدید می شود؛ زیرا بازیگر از میزان تمایل سایرین به مصالحه آگاهی ندارد و در نتیجه، شورش را به عنوان آخرین ابزار حفظ موقعیت خود برمی گزیند. شورش ایل استاجلو را می توان نمونه ای بارز از تحقق تعادل نش در یک بازی سیاسی دانست؛ جایی که انتخاب استراتژی شورش، در پاسخ به شرایط نامتعادل قدرت و عدم شفافیت اطلاعات، به عنوان گزینه ای عقلانی و محاسبه شده ظاهر می شود. این پژوهش با بهره گیری از روش کتابخانه ای و تحلیل منابع تاریخی، تلاش دارد تا الگویی نوین برای فهم رفتارهای سیاسی در بستر تاریخ ایران ارائه دهد.

Keywords:

تعادل نش , استاجلو , شاه تهماسب اول صفوی , نظریه بازی ها , کپک سلطان