مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در نظامهای کیفری ایران و روسیه

مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی از مباحث نوین در حقوق کیفری است که به دنبال تحول در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی جایگاه ویژه ای در سیاست جنایی کشورها یافته است. در حقوق کیفری ایران با تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، برای نخستین بار مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی به طور رسمی به رسمیت شناخته شد و زمینه ای برای پاسخگویی کیفری نهادها و سازمانها فراهم گردید. در نظام کیفری روسیه نیز این مفهوم از دهه ۲۰۱۰ میلادی در قالب اصلاحات قوانین فدرال و با هدف تقویت پاسخگویی شرکت ها و جلوگیری از فساد سازمان یافته مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-تطبیقی و بر پایه منابع کتابخانه ای به بررسی مبانی قلمرو و آثار مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در دو نظام کیفری ایران و روسیه می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هر دو نظام، در مسیر پذیرش تدریجی مسئولیت کیفری نهادها حرکت کرده اند اما تفاوت هایی در مبانی نظری، نوع جرایم قابل انتساب و شیوه مجازات وجود دارد؛ در حالی که حقوق ایران بیشتر بر عنصر نمایندگی و فعل مدیر تاکید دارد، حقوق روسیه گرایش به مدل سازمانی و مسئولیت مستقل شخص حقوقی دارد. در پایان با تحلیل تطبیقی، پیشنهاد می شود که قانون گذار ایرانی با بهره گیری از تجربه روسیه نظام پاسخگویی کیفری اشخاص حقوقی را با توجه به واقعیت های اقتصادی و جرم شناختی کشور بازنگری کند.

Keywords:

مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی , حقوق ایران , حقوق روسیه , سیاست جنایی , مطالعه تطبیقی