بررسی دفتر شعر «اسمش همین است» علی رضا آذر از منظر فرمالیسم روسی

فرمالیسم یکی از انواع مکاتب ادبی در حوزه نقد و بررسی ادبیات از دیدگاه زبان شناسی است. نقد فرمالیستی با تکیه بر زبان اثر ادبی را به صورت مستقل و مجزا از هر گونه مسائل پیرامون، اثر مورد بررسی قرار می دهد. به اعتقاد فرمالیست ها ادبیات یک مسئله زبانی است و خواننده می تواند با آگاهی از مسائل زبان شناسی و زیباشناسی، از خواندن یک اثر ادبی لذت کافی را ببرد و از لابه لای واج ها و کلمه ها بدون نیاز به آگاهی های جانبی و خارج از متن به معانی مورد نظر نویسنده برسد. علی رضا آذر شاعر و ترانه سرای متولد دهه پنجاه در تهران است. بیشتر اشعار او در قالب مثنوی و چهارپاره سروده شده اند؛ اما ردپای غزل و شعر سپید هم در آثار وی قابل مشاهده است. «اسمش همین است» یکی از آثار علی رضا آذر است که شامل مجموعه اشعار او در قالب های شعری، غزل، چهارپاره، مثنوی و شعر سپید است و در این پژوهش پژوهشگر درصدد است این اثر را از منظر نظریه فرمالیسم مورد بررسی قرار دهد. این جستار توصیفی-تحلیلی بر آن است تا به پرسش هایی مانند کدام یک از مفاهیم فرمالیسم در اشعار علی رضا آذر قابل بررسی هستند؟ و کدام مقوله در این اثر بیشترین بسامد را دارد؟ پاسخ دهد و آشنایی زدایی، هنجارگریزی، برجسته سازی ساختارگرایی را در اشعار این دفتر شعر مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. یافته های این پژوهش گویای آن است که شاعر در مباحث توازن و ساختارگرایی به خوبی عمل کرده است و مواردی هم چون: وزن، تکرار آوایی، توازن واژگانی و... را مورد توجه قرار داده است. در بین موارد بررسی شده آشنایی زدایی بیشترین بسامد را دارد و شاعر از صناعاتی مانند تشبیه، استعاره، کنایه، تضمین، تلمیح و تشخیص به طور مکرر بهره برده است و کلامی آهنگین و اثربخش به خواننده ارائه می دهد.

Keywords:

فرمالیسم , روسی , علی رضا آذر , هنجارگریزی , آشنایی زدایی , برجسته سازی