تحلیل بینامتنی روابط قرآن با خطبه قاصعه

یکی از رویکرهای مهمی که می توان در پژوهش های ادبی به آن پرداخت، تاثیرپذیری و یا به عبارتی الگوپذیری یک متن از متن دیگر است. امروزه از این نوع پژوهش به رابطه بینامتنیت، بینامتنی یا التناص یاد می کنند. این رابطه عدم خودبسندگی برخی متون را نشان می دهد که خودآگاه یا ناخودآگاه از دیگر متون بهره جسته اند. بر اساس نظریه، بینامتنی هر متن بر پایه متونی که پیشتر خوانده ایم معنا می دهد و بر رمزگانی استوار است که پیشتر شناخته ایم. نوشتار پیش رو به تحلیل بینامتنی روابط قرآن با خطبه قاصعه می پردازد. مطالب گردآوری شده برگرفته از سایت های پژوهشی مختلف فارسی و لاتین همچون اس آی دی، ساینس دایرکت، اسکوپوس، مگیران، گوگل اسکالر، پورتال علوم انسانی و پایان نامه های دانشگاهی می باشد. کلیدواژه های پژوهش حاضر جهت جستجو عبارت های زیر هستند: قرآن، نهج البلاغه، امام علی (ع)، قاصعه، بینامتنی، خطبه قاصعه، طولانی ترین خطبه نهج البلاغه است که مشتمل بر مباحث مختلف اعتقادی، اخلاقی، علمی و... می باشد. مطالعات انجام شده نشان دادند بیشترین جلوه بینامتنی خطبه قاصعه از متن قرآن، بینامتنیت واژگانی بوده است و پربسامدترین نوع اثرپذیری در خطبه قاصعه نفی جزیی و نفی متوازی است. گاه این بهره گیری از عین متن قرآن در مواردی با اندکی تغییر در ضمایر و افعال و تقدیم و تاخیر است. زبان متون ائمه زبانی سرشار از آیات است و طبق حدیث ثقلین موید یکدیگر هستند. گفتمان ائمه در مقابل مردم خطبه قاصعه، گفتمان قرآنی است. سیاق کلام سید شهدا مانند قرآن مملو از لطایف ناب، توحیدی، عرفانی و تربیتی است. خطبه قاصعه سرشار از آیاتی است که به فراخور فهم مخاطب و نیاز جامعه بیان شده است.

Keywords:

نهج البلاغه , قرآن , قاصعه , بینامتنی