آینده پژوهی شهری و نقش اکوسیستم های نوآوری در تطبیق با تغییرات اقلیمی مطالعه موردی شهرهای شمالی ایران

تغییرات اقلیمی، با تاثیرات عمیقی مانند افزایش دما، تغییر الگوهای بارش و بالا آمدن سطح دریای خزر، شهرهای استان های شمالی ایران (گیلان، مازندران و گلستان) را با چالش های جدی مواجه کرده است. این پژوهش با هدف بررسی نقش آینده پژوهی شهری و اکوسیستم های نوآوری در تطبیق این شهرها با تغییرات اقلیمی، از روش تحقیق ترکیبی کیفی و کمی استفاده کرد. داده های اقلیمی از منابع محلی (۲۰۲۳, IRIMO) و بین المللی (Future Urban Climates) تحلیل شدند و نشان دادند که دمای متوسط منطقه تا سال ۲۰۵۰ تا ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته و بارندگی های فصلی ۱۵-۲۰ درصد کاهش می یابد در حالی که سطح دریا تا ۲۰ سانتی متر بالا خواهد آمد. این تغییرات با تشدید سیلاب ها و کاهش بهره وری، کشاورزی، زیرساخت ها و معیشت شهرهایی مانند رشت، ساری و گرگان را تهدید می کند. آینده پژوهی سناریو با مدل سازی اقلیمی، راهکارهایی مانند زیرساخت های مقاوم در برابر سیل و احیای تالاب ها پیشنهاد کرد. اکوسیستم های نوآوری محلی، از جمله پروژه های مبتنی بر اینترنت اشیا (IoT) و هوش مصنوعی برای پیش بینی سیل و راه حل های مبتنی بر طبیعت مانند دیوارهای سبز پتانسیل بالایی برای تطبیق نشان دادند (۲۰۲۳, Iran Innovation Report). با این حال، کمبود داده های محلی، سرمایه گذاری ناکافی (کمتر از ۱ درصد بودجه استانی) و ضعف هماهنگی نهادی موانع اصلی هستند. مقایسه با شهرهای پیشرو مانند روتردام و سنگاپور شکاف در منابع و سیاست گذاری را آشکار کرد. این پژوهش توصیه می کند که با بهبود زیرساخت های داده ای، افزایش سرمایه گذاری از طریق صندوق های نوآوری و تقویت همکاری های بین نهادی، تاب آوری شهری تقویت شود. اجرای راه حل های مبتنی بر طبیعت و سیاست های فراگیر نیز می تواند شهرهای شمالی ایران را به الگویی برای تاب آوری اقلیمی تبدیل کند، مشروط به رفع محدودیت های موجود.

Keywords:

آینده پژوهی شهری , اکوسیستم نوآوری , تغییرات اقلیمی , شمال ایران , تاب آوری , راه حل های مبتنی بر طبیعت , برنامه ریزی سناریو , توسعه شهری پایدار