مروری نظام مند بر اثر درمان پذیرش و تعهد (ACT) در کاهش اجتناب تجربه گرایانه و نشخوار فکری در بزرگسالان

در دهه های اخیر، درمان پذیرش و تعهد (ACT) به عنوان یکی از برجسته ترین رویکردهای موج سوم رفتار درمانی شناختی مطرح شده است؛ رویکردی که با تاکید بر پذیرش، گسست شناختی و تعهد به ارزش ها، به جای اصلاح محتوا یا کنترل افکار، رابطه ی فرد با تجربه ی ذهنی را دگرگون می سازد. پژوهش های متعدد نشان داده اند که اجتناب تجربه گرایانه و نشخوار فکری، دو سازوکار شناختی مرکزی در اختلالات اضطرابی و افسردگی اند که با کاهش انعطاف پذیری روان شناختی و افزایش پریشانی ذهنی همراه اند. در این راستا، مرور نظام مند حاضر با هدف بررسی جامع اثر درمان پذیرش و تعهد بر کاهش اجتناب تجربه گرایانه و نشخوار فکری در بزرگسالان انجام شد. برای تحقق این هدف، فرایند مرور بر اساس پروتکل PRISMA ۲۰۲۰ طراحی گردید. جست وجوی منظم در پایگاه های اطلاعاتی بین المللی (PsycINFO، Scopus، PubMed) و فارسی (SID، MagIran) صورت گرفت و مجموعا ۲۰ مقاله واجد شرایط (۱۰ فارسی، ۱۰ انگلیسی) در بازه ی زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ شمسی (۲۰۱۶–۲۰۲۵ میلادی) وارد تحلیل شدند. ارزیابی کیفیت مطالعات با چک لیست CASP انجام گرفت و داده ها به صورت توصیفی و تحلیلی تجمیع شدند. یافته ها نشان دادند که درمان ACT در بیش از ۸۵٪ مطالعات، کاهش معنادار اجتناب تجربه ای و نشخوار شناختی را رقم زده است. تقویت مولفه های پذیرش، گسست، و تعهد رفتاری موجب افزایش انعطاف پذیری روان شناختی و کاهش درگیری ذهنی بیماران گردیده است. تحلیل های مقایسه ای میان پژوهش های فارسی و بین المللی نیز همگرایی بالای نتایج را تایید کرد. در نتیجه گیری نهایی، مشخص شد که درمان پذیرش و تعهد، رویکردی موثر، پایدار و فرهنگی پذیر در کاهش شاخص های شناختی ناسازگار است؛ درمانی که نه تنها علائم اضطرابی را کاهش می دهد، بلکه رابطه ی فرد با تجربه ی درونی خود را از چرخه ی اجتناب و نشخوار به پذیرش و رشد روانی تبدیل می کند. این مرور نظام مند، ضرورت مطالعات طولی و بومی سازی فرهنگی ACT را برای بهبود اثربخشی آینده ی درمان پیشنهاد می کند.

Keywords:

پذیرش و تعهد , اجتناب تجربه گرایانه , نشخوار فکری , آمیختگی شناختی , انعطاف پذیری روان شناختی