تاثیر تمرینات ورزشی بر نوروپلاستیسیتی و عملکرد شناختی

زمینه و هدف نوروپلاستیسیتی به عنوان توانایی مغز برای تغییرات ساختاری و عملکردی در پاسخ به تجربیات محیطی، نقش محوری در یادگیری حافظه و سازگاری رفتاری دارد. شواهد علمی نشان میدهند که فعالیت بدنی منظم میتواند با افزایش فاکتورهای نوروتروفیک و تحریک نوروژنز بر ارتقای عملکرد شناختی اثرگذار باشد. هدف پژوهش حاضر بررسی و تحلیل تاثیر انواع تمرینات ورزشی بر شاخصهای نوروپلاستیسیتی و کارکردهای شناختی است. روش این مقاله بر اساس مرور تحلیلی پژوهشهای تجربی انسانی و حیوانی در زمینه اثر تمرینات ورزشی بر مغز و شناخت تدوین شده است. منابع معتبر علمی از پایگاه های Scopus، PubMed و Web of Science بررسی شدند و مقالات مرتبط با موضوع از سال های ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۳ انتخاب گردیدند. شاخصهای بررسی شده شامل تغییرات سطح فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF)، نوروژنز در هیپوکامپ و بهبود عملکردهای شناختی نظیر حافظه، توجه و کارکردهای اجرایی بودند. یافته ها: بررسی مطالعات نشان داد که تمرینات هوازی با شدت متوسط تا بالا بیشترین تاثیر را بر افزایش سطح BDNF و رشد نورونهای جدید در هیپوکامپ دارند. تمرینات مقاومتی نیز با افزایش IGF-۱ به بهبود توجه و کارکردهای اجرایی منجر میشوند. نتایج مطالعات انسانی بیانگر آن است که ورزش منظم حافظه کاری، انعطاف پذیری شناختی و سرعت پردازش اطلاعات را بهبود میبخشد و خطر بروز زوال شناختی مرتبط با پیری را کاهش میدهد، همچنین شواهد بالینی نشان میدهند که ورزش میتواند به عنوان مداخله ای موثر در بهبود عملکرد بیماران مبتلا به آلزایمر، پارکینسون و افسردگی مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه گیری یافته ها حاکی از آن است که تمرینات ورزشی نه تنها سلامت جسمانی بلکه سلامت عصبی-شناختی را نیز ارتقا می دهند. مکانیسمهای دخیل در این فرآیند شامل افزایش نوروژنز، سیناپتوژنز، آنژیوژنز و ترشح فاکتورهای نوروتروفیک هستند. بر این اساس گنجاندن ورزش منظم در برنامه های آموزشی و درمانی میتواند راهبردی موثر برای ارتقای کارکردهای شناختی، پیشگیری از زوال ذهنی و بهبود کیفیت زندگی باشد.

Keywords:

تمرینات ورزشی , نوروپلاستیسیتی , عملکرد شناختی , BDNF , سلامت مغز