تحلیل گفتمان دعاهای صبحگاهی مدارس ابتدایی و بازتولید سبک دعاهای قالبی و غیرخودانگیخته

پژوهش حاضر با هدف تحلیل گفتمان دعاهای صبحگاهی مدارس ابتدایی و واکاوی سازوکارهای بازتولید سبک دعاهای قالبی و غیرخودانگیخته انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و راهبرد تحلیل گفتمان انتقادی مبتنی بر الگوی سه سطحی فرکلاف صورت گرفته و داده ها از طریق مشاهده مستقیم مراسم صبحگاهی، مصاحبه نیمه ساختاریافته با مربیان پرورشی و دانش آموزان و نیز بررسی متون دعاهای قرائت شده در سه مدرسه ابتدایی شهر لردگان گردآوری شده است. یافته ها در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین نشان داد دعاهای صبحگاهی به دلیل غلبه کامل وجه اخباری بر وجه التزامی، از خودانگیختگی و خلاقیت زبانی تهی شده و به رفتار آیینی توخالی تبدیل شده اند. همچنین ریچاردیسم به مثابه فاصله گرفتن از اهداف غایی و تمرکز وسواس گونه بر رویه ها، نه در سطح رفتار فردی مربیان، که در سطح منطق نهادی نظام آموزشی متمرکز ایران، عامل اصلی بازتولید این سبک قالبی است. افزون بر این، دعاهای صبحگاهی کارکرد پنهان طبیعی سازی روابط قدرت و مرزبندی میان گفتار مشروع و نامشروع را ایفا می کنند و از این طریق الگوهای خاصی از رابطه با متن، مرجعیت و قدرت را در اذهان کودکان نهادینه می سازند. نتایج پژوهش بر ضرورت حرکت از وجه اخباری به وجه التزامی در اجرای مراسم، مشارکت دادن دانش آموزان در طراحی و اجرا، بازنگری در محتوای متون دعا متناسب با زبان و جهان زیسته کودکان و توانمندسازی مربیان پرورشی از طریق آموزش های ضمن خدمت تاکید می ورزد.

Keywords:

تحلیل گفتمان انتقادی , دعاهای صبحگاهی , ریچاردیسم , آیین ورزی , خودانگیختگی , مدارس ابتدایی , تربیت دینی