سیر عرفانی عشق در لیلی و مجنون نظامی با تکیه بر خیال ابن عربی

این پژوهش به واکاوی پیوند میان روایت عاشقانه و سیر عرفانی در منظومه لیلی و مجنون نظامی می پردازد تا نحوه گذار عشق زمینی از مرتبه مجاز به حقیقت را در پرتو اندیشه خیال محور عرفان نظری آشکار کند. در این منظومه، عشق با حرکت از ظاهر جسمانی تا مرتبه وجودی سیر تدرجی خود را می پیماید و از رهگذر رنج تزکیه و تلطیف، خیال به تجربه فنا در مطلق می انجامد. «خیال» در دستگاه فکری ابن عربی به عنوان حد واسط میان حس و معنا جایگاهی محوری دارد و در ساختار معنایی شعر نظامی نیز مجرای دگرگونی عشق است؛ جایی که صورت انسانی لیلی به مظهری از حقیقت الهی بدل می شود. تحلیل نشانه های روایی و عرفانی در روند دگرگونی شخصیت مجنون نشان می دهد که عشق در نظام فکری نظامی نه احساسی بشری، بلکه قوه ای هستی شناختی است که از طریق آن سالک از کثرت صورت ها رهایی یافته و در وحدت وجودی حق فانی می شود. بدین سان، داستانی ظاهرا عاشقانه به بیانی از سلوک انسان در مسیر تجلی حق تبدیل می گردد.

Keywords:

نظامی گنجوی , عشق مجازی , عشق حقیقی , سیر عرفانی , ابن عربی