تغییر اقلیم و بحران آب ایران: چالش ها و راهکارها

ایران به عنوان یکی از کشورهای واقع در کمربند خشک و نیمه خشک جهان با میانگین بارش سالانه کمتر از ۲۵۰ میلی متر و نرخ تبخیر سالانه بیش از ۲۰۰۰ میلی متر از جمله آسیب پذیرترین کشورها نسبت به پیامدهای تغییر اقلیم بر منابع آب به شمار می رود. مرور نظام مند تعداد ۲۰ مقاله پژوهشی منتشرشده بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ در مجلات ISI نشان می دهد افزایش دما بین ۱/۱ تا ۴/۶ درجه سلسیوس تا پایان قرن حاضر، کاهش بارندگی تا ۳۵ درصد، افزایش تبخیر- تعرق پتانسیل بین ۸/۵ تا ۸/۱۹ درصد، کاهش رواناب بین ۸ تا ۴۳ درصد، تشدید کسری آب سبز (Green Water) تا چندین میلیون مترمکعب در سال و افت شدید سطح آب زیرزمینی با میانگین ۵۱/۰ متر در سال، از جمله اثرات مستقیم و غیرمستقیم تغییر اقلیم بر چرخه هیدرولوژیک ایران هستند. این تغییرات در حالی رخ می دهند که عوامل انسانی مانند برداشت بی رویه آب زیرزمینی، مصرف ناکارآمد بیش از ۹۰ درصد منابع آب در بخش کشاورزی و سیاست های توسعه ناپایدار، خود عامل اصلی بحران کنونی محسوب می شوند و تغییر اقلیم عمدتا نقش تشدید کننده تهدید (Threat Multiplier) را ایفا می کند. بدون اجرای اصلاحات ساختاری اساسی و سریع، تا اواسط قرن حاضر بخش قابل توجهی از ایران با کمبود آب غیرقابل جبران، کاهش ۲۰ تا ۶۰ درصدی عملکرد محصولات کشاورزی، افت ۲۰ تا ۲۱ درصدی درآمد خالص کشاورزان، افزایش ۲۶ درصدی قیمت مواد غذایی، تهدید جدی امنیت غذایی و پایداری اکولوژیک و تشدید تعارضات اجتماعی- اقتصادی مواجه خواهد شد.

Keywords:

تغییر اقلیم , کمبود منابع آب , مدیریت پایدار آب , استراتژی های سازگاری