تاب آوری اقلیمی در سکونتگاه های غیررسمی: تحلیل راهکارهای یکپارچه برای ارتقای زیست پذیری در بافت های آسیب پذیر شهری ایران

سکونتگاه های غیررسمی، به عنوان سکونت گاه بخش قابل توجهی از جمعیت آسیب پذیر شهری در جهان در حال توسعه، در معرض مخاطرات اقلیمی مرکبی چون سیلاب، امواج گرمایی و خشکسالی قرار دارند. پاسخ های سیاستی متداول در ایران، که میان بی توجهی و تخریب کالبدی در نوسان بوده اند، در ایجاد تاب آوری بلندمدت ناکارآمد بوده اند. این پژوهش استدلال می کند که تاب آوری اقلیمی در سکونتگاه های غیررسمی اساسا تابعی از ظرفیت اجتماعی-نهادی است، نه صرفا مداخله زیرساختی. با فراتر رفتن از ارزیابی های صرفا فنی از آسیب پذیری، چارچوب نوینی با عنوان «تاب آوری اقلیمی جامعه محور» معرفی می شود که به طور صریح مفاهیم عدالت اقلیمی، سازگاری مبتنی بر مکان، و حکمروایی مشارکتی را پیوند می زند. از طریق مرور نظام مند سیاست های ملی ایران (۱۴۰۰-۱۳۸۲) و تحلیل تطبیقی انتقادی تجارب تحول آفرین بین المللی (مانند اسکان مجدد آگاه به اقلیم در بمبئی و زیرساخت سبز در فاولاهای ریو)، شکافی حیاتی شناسایی می شود: گسست بین برنامه ریزی بالا به پایین و دانش انطباقی نهفته در جوامع محلی. یافته ها نشان می دهد تاب آوری امری «هم تولیدی» است. چارچوب پیشنهادی این امر را با ترسیم سه رکن هم افزا عینیت می بخشد: مشروعیت بخشی به دانش انطباقی محلی از طریق نقشه برداری مشارکتی مخاطرات و پرورش پروژه های خرد محله ای؛ نهادینه سازی حکمروایی دوگانه با خلق نقش های رسمی برای سازمان های مردمی در برنامه های عمل اقلیمی شهرداری ها؛ و هدایت مالی انطباقی از طریق صندوق های غیرمتمرکز و شفاف برای زیرساخت های سبز-خاکستری با اولویت جامعه. این پژوهش استدلال می کند که گذار از «کاهش آسیب پذیری» به «ساخت تاب آوری پیش کننده و عادلانه» مستلزم این تغییر پارادایم به سمت سازگاری رهبری شده توسط عدالت و جامعه است.

Keywords:

عدالت اقلیمی , تاب آوری جامعه محور , سکونتگاه های غیررسمی , حکمروایی دوگانه