بازتعریف نقش معلم در عصر هوش مصنوعی: از انتقال دهنده دانش تا معمار تجربه های یادگیری شخصی سازی شده

ظهور و توسعه ابزارهای هوش مصنوعی (AI)، پارادایم های حاکم بر نظام تعلیم و تربیت را به طور بنیادینی دگرگون ساخته و فرآیندهای سنتی آموزش را با چالش های نظری و عملی متعددی مواجه کرده است. با خودکارسازی بسیاری از وظایف انتقال دانش و ارزشیابی توسط سیستم های یادگیری تطبیقی و دستیارهای هوشمند، ضرورت بازنگری در جایگاه معلم بیش از هر زمان دیگری احساس می شود. مقاله حاضر با هدف واکاوی تحول نقش معلم در بستر هوش مصنوعی و با بهره گیری از روش مرور نظام مند (Systematic Review)، به تحلیل انتقادی تغییرات صورت گرفته در شایستگی ها و مسئولیت های حرفه ای معلمان می پردازد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی نه به عنوان جایگزینی برای معلم، بلکه به عنوان عاملی کاتالیزور، موجب گذار از نقش سنتی «توزیع کننده محتوا» به «معمار تجربه های یادگیری شخصی سازی شده» و «تسهیل گر برساخت دانش» شده است. در این گذار، معلم با تمرکز بر طراحی محیط های یادگیری متناسب با نیازهای فردی، مدیریت تحلیل های داده محور، و تقویت ابعاد انسانی آموزش نظیر تفکر انتقادی، اخلاق و هوش هیجانی، نقشی استراتژیک ایفا می کند. با این حال، این تغییر نقش، مستلزم مواجهه فعال با چالش های ساختاری و اخلاقی از قبیل شکاف دیجیتال، حریم خصوصی داده ها، و سوگیری های الگوریتمی است. پژوهش حاضر در نهایت با ارائه الگوی مفهومی «تعامل انسان و ماشین در آموزش»، راهکارهایی را برای تحول برنامه های تربیت معلم و سیاست گذاری های آموزشی ارائه می دهد تا از این طریق، ضمن بهره گیری از قابلیت های فناورانه، اصالت رابطه تربیتی حفظ گردد.

Keywords:

هوش مصنوعی در آموزش (AIEd) , پارادایم های آموزشی , یادگیری شخصی سازی شده , عاملیت معلم , طراحی آموزشی , اخلاق در فناوری های آموزشی