تحلیل نقشه های تاریخی و تحول مرزهای ایران در گذر زمان

این پژوهش به تحلیل نقشه های تاریخی و بررسی تحول مرزهای ایران در گذر زمان می پردازد. با اتکا بر رویکرد توصیفی–تحلیلی و مطالعه اسنادی، نقشه های دوره های باستان (هخامنشی، ساسانی)، اسلامی، صفوی، قاجار و پهلوی مورد بررسی تطبیقی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهند که مرزهای ایران همواره پدیده هایی پویا، لایه مند و متاثر از عوامل گوناگون بوده اند. در دوران باستان، مرزها بیشتر ماهیت «حوزه نفوذ» یا «فضای فرهنگی» داشتند تا خطوط جغرافیایی مشخص. با ورود اسلام، «ایران فرهنگی» گسترده تر از مرزهای سیاسی دولت های وقت تعریف می شد و نقشه ها بر مسیرهای تجاری و مراکز فرهنگی تاکید داشتند. دوره صفوی شاهد تلاش برای تعیین مرزهای سیاسی مشخص تر در برابر همسایگان بود. در دوره قاجار، تحت تاثیر رقابت های بین المللی و فشارهای قدرت های اروپایی، مرزها به مفاهیمی رسمی، خطی و جدایی ناپذیر تبدیل شدند و این روند در دوره پهلوی با تثبیت دولت-ملت مدرن کامل شد. در نهایت، نتیجه گیری می شود که مرزهای ایران محصولی از پیوند هویت سرزمینی، قدرت سیاسی و بسترهای فرهنگی بوده و نقشه های تاریخی، بازتاب دهنده این تحول مداوم هستند.واژگان کلیدی: مرزهای ایران، نقشه های تاریخی، تحول مرز، ایران باستان، ایران اسلامی، دوره صفوی، دوره قاجار، دوره پهلوی، هویت سرزمینی، ایران فرهنگی.