نقش آموزه های فقه نوین در مسیر تامین حقوق خانواده

امروزه با تغییرات سریع ساختارهای اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی، رویکردهای سنتی فقهی در پاسخگویی به نیازهای نوین خانواده با چالش هایی مواجه شده اند. «فقه پویا» یا «فقه نوین» به عنوان شاخه ای از علوم فقهی که با بهره گیری از اصول استنباط جدید، توجه به مقاصد شریعت و درک مقتضیات زمان، به بازخوانی احکام خانواده می پردازد، نقش تعیین کننده ای در تامین و صیانت از حقوق اعضا ایفا می کند. این پژوهش به روش مروری، به بررسی نقش آموزه های فقه نوین در تامین حقوق خانواده پرداخته و استدلال می کند که فقه نوین با عبور از ظواهر نصوص و تمرکز بر روح قانون وعدالت محوری، می تواند شکاف میان احکام سنتی و واقعیت های زندگی مدرن را پرکند. یکی از محورهای اصلی فقه نوین، بازتعریف مفاهیمی همچون «حق طلاق»، «نفقه»، «حضانت» و «مدیریت خانواده» با رویکردی مبتنی بر مصلحت و عدالت جنسیتی است. فقه سنتی گاه بدلیل تمرکز بر ساختارهای پدرسالارانه گذشته، از تامین کامل حقوق زنان وکودکان در شرایط خاص ناتوان مانده است. اما فقه نوین با استفاده از ابزارهایی نظیر«قاعده لاضرر»، «مصلحت نظام» و «تطبیق احکام با مقتضیات عصر»، راهکارهایی ارائه می دهد که ضمن حفظ اصالت شرعی، از سوءاستفاده های احتمالی از احکام جلوگیری کرده و تعادل را در روابط زناشویی برقرار می سازد. درحوزه حضانت، معیار«مصلحت کودک» بجای معیارهای خشک جنسیتی یا سنی، جایگاه مرکزی پیدا کرده و نشان دهنده نگرش حمایتی فقه نوین نسبت به آسیب پذیرترین اعضای خانواده است. فقه نوین با توجه به تحولات اقتصادی و افزایش نرخ مشارکت زنان در بازارکار، دستورات مربوط به نفقه و تمکین را بازخوانی کرده و با تفکیک بین وظایف ذاتی و قراردادی، تعادل جدیدی در تقسیم کار و مسئولیت های مالی خانواده ایجاد نموده است. این رویکرد باعث می شود تا حقوق مالی زنان که گاه در قالب های سنتی نادیده گرفته می شد، بطور کامل محقق گردد و از سویی با پالایش احکام از عناصر فرهنگی-تاریخی که با روح اسلام در تضاد هستند، تصویری شفاف و عادلانه از خانواده اسلامی ارائه می دهد که شایسته الگوسازی در جامعه امروز است. نتایج نشان می دهد، فقه نوین نه تنها با احکام ثابت شرعی در تضاد نیست، بلکه با پویایی و انعطاف پذیری ذاتی خود، بستر لازم برای تحقق عدالت خانوادگی را فراهم می آورد. بنابراین فقه نوین به عنوان پل ارتباطی میان سنت و مدرنیته، ابزاری قدرتمند برای ساماندهی روابط خانوادگی، کاهش تعارضات و ارتقای کیفیت زندگی اعضای خانواده محسوب می شود.

Keywords:

فقه پویا , حقوق خانواده , عدالت جنسیتی , مقاصد شریعت , فقه نوین