تحلیل تطبیقی انقلاب اسلامی ایران با انقلاب های فرانسه و روسیه

انقلاب ها از مهم ترین پدیده های تحول سیاسی و اجتماعی در تاریخ معاصر به شمار می روند و مطالعه تطبیقی آن ها می تواند به شناخت بهتر عوامل شکل گیری، فرایند وقوع و پیامدهای این تحولات کمک کند. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی به بررسی انقلاب اسلامی ایران در مقایسه با انقلاب های فرانسه (۱۷۸۹) و روسیه (۱۹۱۷) می پردازد. هدف اصلی این مطالعه، تحلیل شباهت ها و تفاوت های سه انقلاب در حوزه هایی همچون شرایط رژیم های پیش از انقلاب، میزان مشارکت مردمی، جایگاه رهبری، نقش ایدئولوژی، اهداف و هویت انقلابی و همچنین نسبت میان آزادی و عدالت است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر سه انقلاب در بستر بحران مشروعیت سیاسی و گسترش نارضایتی های اجتماعی شکل گرفتند، اما در زمینه عوامل بسیج اجتماعی، منابع مشروعیت و مبانی فکری تفاوت های قابل توجهی با یکدیگر دارند. انقلاب فرانسه عمدتا تحت تاثیر اندیشه های روشنگری و مطالبات آزادی خواهانه، انقلاب روسیه بر پایه آرمان های سوسیالیستی و عدالت خواهی اقتصادی، و انقلاب اسلامی ایران با تکیه بر آموزه های دینی، رهبری مذهبی، استقلال طلبی و عدالت اجتماعی شکل گرفت. همچنین نتایج پژوهش نشان می دهد که نقش محوری دین، رهبری مذهبی و شبکه های سنتی اجتماعی در بسیج سیاسی، از مهم ترین ویژگی های متمایزکننده انقلاب اسلامی در مقایسه با دو انقلاب کلاسیک فرانسه و روسیه است. از این رو، انقلاب اسلامی ایران ضمن برخورداری از برخی ویژگی های مشترک با سایر انقلاب های بزرگ، در برخی ابعاد نظری و عملی، چالش هایی را برای تبیین های کلاسیک مطالعات انقلاب مطرح کرده و جایگاه ویژه ای در ادبیات تطبیقی انقلاب ها یافته است.

Keywords:

انقلاب اسلامی ایران , انقلاب فرانسه , انقلاب روسیه , مطالعات تطبیقی انقلاب ها , رهبری سیاسی