بررسی نقش هوش مصنوعی در فرآیند خلق هنری: چالش ها، مزایا و رویکردی برای حفظ خلاقیت انسانی

در دهه ی اخیر پیشرفت سریع مدل های مولد هوش مصنوعی مانند DALLE و Stable Diffusion تحول عمیقی در مفهوم خلاقیت هنری ایجاد کرده است. حضور هوش مصنوعی در فرآیند خلق اثر پرسش های اساسی درباره ی اصالت، خلاقیت و مالکیت هنری مطرح کرده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش هوش مصنوعی در خلق آثار هنری و بررسی تاثیر آن بر ابعاد روان شناختی خلاقیت شامل اصالت، کیفیت، زیبایی شناختی و احساس مالکیت خلاق است. پژوهش با رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) انجام شد؛ داده های کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختارمند با ۲۰ هنرمند دیجیتال گردآوری و به روش تحلیل تماتیک بررسی گردید و در بخش کمی نیز ۶۰ اثر هنری (۳۰ اثر انسانی و ۳۰ اثر با مشارکت هوش مصنوعی) بر اساس چک لیست (CAT) ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که آثار AI-assisted از نظر کیفیت بصری تفاوت معناداری با آثار انسانی ندارند، اما در شاخص های اصالت و احساس مالکیت خلاق امتیاز پایین تری کسب کردند (۰.۰۵ > p). این یافته ها نشان می دهد که حفظ کنترل و تفسیر انسانی در تعامل با الگوریتم عاملی کلیدی در تداوم اصالت هنری است. بر این اساس پژوهش چارچوبی با عنوان «هم آفرینی کنترل شده» پیشنهاد می کند که در آن هنرمند نقش هدایتگر و مفسر خلاق را در همکاری با سیستم هوشمند ایفا می کند.

Keywords:

هوش مصنوعی , خلاقیت هنری , هنر مولد , اصالت , مالکیت خلاق , هم آفرینی انسان-ماشین