مدیریت حلقه ای در طراحی شهری

با رشد سریع شهرنشینی، کمبود منابع، تغییرات اقلیمی و نابرابری های اجتماعی، دستیابی به الگوهای جدیدی از توسعه شهری پایدار برای شهرهای ایران به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل شده است. در پاسخ به این چالش ها، این پژوهش با الگوبرداری از مدل «طراحی شهری حلقه ای» (Circular Urban Design – CUD) و با هدف بومی سازی آن در بستر شهری ایران انجام شده است. روش تحقیق، مرور نظام مند ادبیات (Systematic Literature Review) مبتنی بر چارچوب PRISMA است. داده ها از پایگاه های علمی داخلی و بین المللی نظیر Scopus، SID و Magiran گردآوری و با تمرکز بر مقالات مرتبط با طراحی شهری و اقتصاد چرخشی در مقیاس محله و منطقه شهری تحلیل شد. از میان ۴۸۰ منبع اولیه، در نهایت ۵۲ مقاله مرتبط انتخاب و بر اساس تحلیل محتوایی و تماتیک، ۱۲ اصل کلیدی طراحی شهری حلقه ای استخراج شد. این اصول شامل گردش مواد، تعامل اجتماعی–فضایی–مادی، بازتولید منابع از طریق طبیعت، توجه به زمینه های محلی و جهانی، انعطاف پذیری فضاها، گردش فضاها، همکاری میان ذی نفعان، تفکر چرخه عمر، اقدامات چرخشی، رویکرد چندمقیاسی و بازسازی شهری است. نتایج نشان می دهد که در ایران، مفهوم «شهر حلقه ای» بیش از آنکه در سیاست گذاری رسمی مطرح باشد، در تجارب محلی و غیررسمی (مانند بازاستفاده از مصالح در بافت های فرسوده، کشاورزی شهری، و بازارهای محلی بازیافت) نمود دارد. در این چارچوب، مدل بومی شده ی CUD ایران با پنج بعد اصلی فضاها، بازیگران، منابع، قلمروها و تفکر چرخه عمر، راهنمایی برای برنامه ریزان شهری فراهم می کند تا بتوانند شهرهای تاب آور، کم مصرف و خودپایدار طراحی کنند. در نهایت، این پژوهش تاکید دارد که تحقق طراحی شهری حلقه ای در ایران، مستلزم یکپارچگی سیاست های شهری، تقویت مشارکت مردمی و بازنگری در فرآیندهای طراحی و ساخت شهری است.

Keywords:

طراحی شهری حلقه ای , اقتصاد چرخشی , بازآفرینی شهری , مدیریت منابع , پایداری شهری