بازخوانش تجلی مفهوم درون گرایی در معماری بازار قم

مقاله حاضر به بررسی تجلی اصل درون گرایی به عنوان یکی از شاخصه های معماری ایرانی-اسلامی در ساختار کالبدی و عملکردی بازار سنتی قم می پردازد. درون گرایی در این متن به معنای تمرکز بر فضای داخلی، کنترل ارتباط با بیرون و ایجاد محیطی امن، آرام و متناسب با ارزش های فرهنگی و اقلیمی است. پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تاریخی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و مطالعات میدانی، عناصر کالبدی بازار قم را مورد تحلیل قرار داده است. یافته ها نشان می دهد که این بازار از طریق ویژگی هایی چون جداره های بسته با نماهای بیرونی ساده، سقف های پوشیده و گنبدی با نورگیرهای کنترل شده، سازماندهی فضایی درونی مبتنی بر سلسله مراتب ورودی های کوچک، راسته های باریک و فضاهای گشوده مرکزی (مانند سراها و تیمچه ها)، و نیز طراحی مسیرهای پیچ دار و کم دید، اصل درون گرایی را به نمایش می گذارد. این ویژگی ها نه تنها پاسخگوی نیازهای اقلیمی منطقه کویری قم (مانند تعدیل دما و نور) هستند، بلکه با بافت مذهبی شهر و اصل محرمیت هم خوانی دارند و به ایجاد فضایی امن، متمرکز و مناسب برای تعاملات تجاری و اجتماعی کمک می کنند. در نهایت، مقاله بازار قم را به عنوان نمونه ای موفق از تلفیق معماری درون گرا با کارکردهای اقتصادی، فرهنگی و مذهبی معرفی می کند که در آن فضای بیرونی ساده و بسته در تقابل با فضای درونی پویا و زنده قرار دارد.

Keywords:

کالبد بازار , بازار قم , بازار سنتی , درون گرایی , محرمیت