بازخوانی برنامه ریزی وکالتی در تقاطع عدالت اجتماعی، حقوق شهروندی و امنیت شهری

برنامه ریزی شهری همواره در بستر روابط قدرت، نابرابری های ساختاری و منازعات اجتماعی شکل می گیرد و از این رو نمی توان آن را صرفا فرایندی فنی و بی طرف دانست. برنامه ریزی وکالتی، که نخستین بار توسط پل دیویدف در دهه ۱۹۶۰ مطرح شد، پاسخی انتقادی به سلطه الگوی جامع-عقلانی و حذف گروه های کم قدرت از فرآیند تصمیم گیری شهری است. این مقاله با هدف بازخوانی انتقادی برنامه ریزی وکالتی در تقاطع عدالت اجتماعی، حقوق شهروندی و امنیت شهری تدوین شده است. پژوهش از نظر ماهیت کیفی، از نظر هدف بنیادی-توصیفی و مبتنی بر تحلیل نظری و اسنادی است. در گام نخست، خاستگاه تاریخی و بنیان های نظری برنامه ریزی وکالتی و مفاهیم مرتبط با عدالت اجتماعی، حقوق شهروندی و امنیت شهری بررسی شده است. سپس اصول و مولفه های کلیدی این رویکرد در سه حوزه یادشده تفکیک و تبیین گردیده و در ادامه، برخی از تجربه های جهانی با رویکردی تفسیری واکاوی شده اند. یافته ها نشان می دهد که برنامه ریزی وکالتی، در صورت وجود نهادهای پاسخگو، ظرفیت سازمانی و سازوکارهای مشارکت واقعی، می تواند به بازتوزیع قدرت، ارتقای احساس امنیت اجتماعی و تقویت حقوق شهروندی منجر شود؛ با این حال، در بسترهایی با تمرکز قدرت، ضعف جامعه مدنی و نقش صرفا فنی برنامه ریز این رویکرد با محدودیت های جدی نهادی و اجرایی مواجه است. مقاله نتیجه می گیرد که احیای ظرفیت های وکالتی برنامه ریزی در ایران مستلزم بازتعریف نقش برنامه ریز، تقویت نهادهای میانجی و پیوند امنیت شهری با عدالت فضایی و حقوق شهروندی است.

Keywords:

برنامه ریزی وکالتی , عدالت اجتماعی , حقوق شهروندی , امنیت اجتماعی , کثرت گرایی , کنش سیاسی