تحلیل عدالت فضایی و کیفیت زندگی با تاکید بر دسترسی به خدمات شهری در سطح محلات (مطالعه موردی: منطقه ۱۰ شهر مشهد)

عدالت فضایی به عنوان یکی از مولفه های اساسی توسعه شهری پایدار، نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می کند. توزیع نامتوازن خدمات شهری و دسترسی نابرابر به کاربری های عمومی می تواند منجر به بروز نابرابری های اجتماعی و کاهش سطح رفاه ساکنان محلات شهری شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل عدالت فضایی و کیفیت زندگی شهری با تاکید بر میزان دسترسی به کاربری های آموزشی و فضای سبز در سطح محلات منطقه ۱۰ شهر مشهد انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و داده های مورد نیاز با استفاده از اطلاعات جمعیتی، لایه های کاربری اراضی شهری و تحلیل های مکانی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) گردآوری شده است. به منظور سنجش وضعیت دسترسی محلات به خدمات شهری، از شاخص نزدیک ترین فاصله (Near) و برای ارزیابی میزان برخورداری هر محله نسبت به کل منطقه از ضریب مکانی (LQ) استفاده گردید. در ادامه، به منظور ترکیب شاخص های مذکور و رتبه بندی محلات از نظر عدالت فضایی و کیفیت زندگی، مدل تصمیم گیری چندمعیاره ویکور (VIKOR) به کار گرفته شد. نتایج حاصل از تحلیل ها نشان داد که توزیع فضایی کاربری های آموزشی و فضای سبز در منطقه ۱۰ مشهد از تعادل مناسبی برخوردار نبوده و اختلاف معناداری میان محلات وجود دارد. بر اساس نتایج مدل ویکور، محلات حجاب، استاد یوسفی و امام هادی در وضعیت مطلوب تری از نظر عدالت فضایی و کیفیت زندگی قرار دارند، در حالی که محلات ایثارگران و خاتم الانبیاء به عنوان نابرخوردارترین محلات شناسایی شدند. در نهایت، یافته های پژوهش بر ضرورت توجه به رویکرد عدالت فضایی در برنامه ریزی و مکان یابی خدمات شهری به منظور ارتقای کیفیت زندگی در سطح محلات تاکید دارد.

Keywords:

عدالت فضایی , کیفیت زندگی , دسترسی به خدمات , تحلیل فضایی , مدل ویکور , محلات شهری