مدلسازی اثرات اضطراب و افسردگی بر ریسک تصادفات رانندگان اتوبوس برون شهری

تحلیل و ارزیابی وضعیت سلامت روانی رانندگان اتوبوس علاوه بر سلامت خود راننده، برای حفظ جان مسافرین و سایر کاربران راه نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل رابطه متغیرهای جمعیت شناختی، و ویژگی های محیط رانندگی، با شدت اضطراب و افسردگی در میان رانندگان اتوبوس برون شهری و نیز مدلسازی اثرات این متغیرها (به خصوص اضطراب و افسردگی) بر احتمال درگیر شدن رانندگان اتوبوس در تصادف است. پرسشنامه ی تهیه شده، از طریق مصاحبه با یک نمونه تصادفی شامل ۵۵۷ راننده اتوبوس حاضر در پایانه های مسافربری برون شهری شیراز، اصفهان و تهران تکمیل گردید. علاوه بر اطلاعات پایه، از دو مقیاس اختلال اضطراب (GAD-۷) و سلامت بیمار (PHQ-۹) نیز به عنوان ابزار گردآوری داده استفاده شد. بیش از ۱۵% از رانندگان دارای اضطراب شدید یا نسبتا شدید، و بیش از ۱۹% دارای افسردگی شدید یا نسبتا شدید بودند. یافته های آزمون تحلیل واریانس نشان داد که رانندگان زیر ۳۱ سال، رانندگان با عمر اتوبوس بیشتر از ۲۰ سال، و رانندگانی که فاصله بین مبدا-مقصد رانندگی آن ها کمتر از ۴ یا بیشتر از ۸ ساعت باشد، به میزان معناداری اضطراب و افسردگی بیشتری را تجربه می کنند. «رضایت از درآمد» و «رضایت از شغل» می تواند با کاهش اضطراب و افسردگی در میان رانندگان اتوبوس برون شهری همراه باشد. رانندگانی که هیچ وقت و یا تنها گاهی اوقات از کمربند ایمنی استفاده می کنند، به طور متوسط نمره بدتری در شاخص افسردگی داشته اند. نتایج مدل رگرسیون لجستیک نشان داد که «نمره افسردگی»، «تعداد نمرات منفی کسب شده به دلیل تخلفات رانندگی»، و «سیگاری بودن راننده» اثر مثبت و معناداری بر افزایش احتمال حضور راننده در تصادفات داشته؛ و این احتمال با افزایش تجربه رانندگی، به میزان معناداری کاهش می یابد. برمبنای نتایج این پژوهش، ایجاد بستر مناسب برای افزایش رضایت رانندگان اتوبوس از شغل رانندگی می تواند با کاهش اضطراب و افسردگی این گروه همراه باشد. نوسازی ناوگان اتوبوس می تواند از جمله اقدامات کلان نگری باشد که علاوه بر فواید مستقیم (کاهش خطر تصادف وسیله به دلیل نقص فنی)، به صورت غیرمستقیم (از طریق افزایش رضایت شغلی و کاهش اضطراب و افسردگی) نیز بر ارتقای ایمنی ترافیک موثر باشد. سایر نتایج این مطالعه می تواند برای شناسایی رانندگان در معرض مشکلات سلامت روان و دارای پتانسیل بالای حضور در تصادف استفاده گردد. در ادامه، با تدوین و اجرای برنامه های آموزشی (مثلا در هنگام تمدید گواهینامه) و نیز اصلاح برنامه رانندگی آن ها، می توان در مسیر کاهش مشکلات سلامت روان این رانندگان و ارتقای ایمنی ترافیک گام برداشت.

Keywords:

رانندگان اتوبوس برون شهری , اضطراب , افسردگی , تصادفات , نمره منفی