تاثیر آلودگی هوا بر ناباروری: نقش مکانیسم های ژنتیکی و اپی ژنتیکی

آلودگی هوا به عنوان یکی از مهم ترین عوامل خطر زیست محیطی در قرن حاضر، اثرات گسترده ای بر سلامت انسان دارد که فراتر از بیماری های تنفسی و قلبی–عروقی است. در سال های اخیر، نقش این عامل در اختلالات سیستم تولیدمثل و ناباروری مورد توجه ویژه قرار گرفته است. هدف این مطالعه، بررسی جامع اثرات آلودگی هوا بر ناباروری با تمرکز بر مکانیسم های ژنتیکی و اپی ژنتیکی و همچنین برآورد بار بیماری در ایران بود. این پژوهش به صورت مرور نظام مند و متاآنالیز بر اساس دستورالعمل PRISMA انجام شد و داده ها از پایگاه های PubMed، Scopus و Web of Science در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ استخراج گردید. در مجموع، ۲۸ مطالعه با حجم نمونه ای حدود ۱۲۰ هزار نفر وارد تحلیل شدند. کیفیت مطالعات با استفاده از ابزار Newcastle–Ottawa Scale ارزیابی شد و مدل اثرات تصادفی برای ترکیب داده ها به کار رفت. یافته ها نشان داد که افزایش ۱۰ میکروگرم بر مترمکعب در غلظت PM۲.۵ با افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی خطر ناباروری همراه است (p<۰.۰۵). مهم ترین مکانیسم های زیستی شامل استرس اکسیداتیو، التهاب سیستمیک، آسیب DNA، اختلال عملکرد میتوکندری و تغییر در محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–گناد بودند. در سطح مولکولی، ژن هایی مانند NFE۲L۲، XRCC۱، BRCA۱/۲، DAZ، FSHR و GSTM۱ به عنوان اهداف اصلی آلاینده ها شناسایی شدند و اختلال در بیان آن ها با کاهش کیفیت گامت ها و اختلال در اسپرماتوژنز و فولیکولوژنز همراه بود. علاوه بر این، تغییرات اپی ژنتیکی شامل متیلاسیون DNA، تغییرات هیستونی و اختلال در RNAهای غیرکدکننده نظیر miR-۲۱، miR-۳۴c، HOTAIR و MALAT۱ نقش مهمی در بروز این اثرات داشتند. برآوردها نشان می دهد که در ایران حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد موارد ناباروری ممکن است با مواجهه مزمن با آلودگی هوا مرتبط باشد. در مجموع، آلودگی هوا به عنوان یک عامل خطر قابل تعدیل، از طریق شبکه ای پیچیده از تغییرات ژنتیکی و اپی ژنتیکی موجب اختلال در عملکرد تولیدمثل می شود و کنترل آن می تواند نقش مهمی در بهبود سلامت باروری و کاهش بار بیماری در نسل های آینده داشته باشد.

Keywords:

آلودگی هوا , ناباروری , اپی ژنتیک , DNA , PM۲.۵