بررسی رابطه کیفیت زندگی کاری با فضیلت سازمانی در میان معلمان ورزش

کیفیت زندگی کاری، یکی از عوامل اساسی در بهبود عملکرد و سلامت روانی معلمان است و نقش مهمی در انگیزش، رضایت شغلی و ارتباط آنان با محیط مدرسه دارد. این سازه مجموعه ای از شرایط عینی و ذهنی محیط کار را دربر می گیرد که بر احساس کارآمدی، امنیت شغلی و مشارکت حرفه ای اثر می گذارد. بر اساس مدل والتون، کیفیت زندگی کاری از ابعادی چون پرداخت منصفانه، امنیت و ایمنی، قابلیت های انسانی و انسجام اجتماعی تشکیل می شود. از سوی دیگر، فضیلت سازمانی به مجموعه ای از ارزش ها و رفتارهای انسانی همچون خوش بینی، اعتماد، همدلی و بخشش اشاره دارد که می تواند زمینه ساز رشد فردی و ارتقای عملکرد سازمانی باشد. در محیط های آموزشی، وجود فضیلت های سازمانی موجب افزایش انگیزه، کاهش فرسودگی شغلی و بهبود روابط حرفه ای معلمان می شود. با توجه به نقش معلمان ورزش در ایجاد نشاط و تربیت جسمانی دانش آموزان، توجه به کیفیت زندگی کاری آنان اهمیت ویژه ای دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این سوال است که آیا میان فضیلت سازمانی و کیفیت زندگی کاری معلمان ورزش دوره ابتدایی رابطه معناداری وجود دارد؟ پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ طرح، یک پژوهش توصیفی-همبستگی است؛ جامعه آماری شامل تمامی معلمان ورزش بود که تعداد ۵۳۱ نفر گزارش شده است. حجم نمونه در این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران با سطح خطای ۵ درصد برابر با ۲۲۲ نفر برآورد شد و نمونه ها با روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از دو پرسشنامه استاندارد استفاده شد: پرسشنامه کیفیت زندگی کاری و پرسشنامه فضیلت سازمانی. هر دو ابزار از نظر روایی و پایایی در پژوهش های پیشین تایید شده اند. در این پژوهش، پایایی ابزارها از طریق ضریب آلفای کرونباخ سنجیده شد که برای کیفیت زندگی کاری ۰.۹۳ و برای فضیلت سازمانی ۰.۹۱ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارهاست. روش گردآوری اطلاعات شامل مراجعه پژوهشگر به مدارس، توضیح هدف پژوهش برای معلمان و توزیع پرسشنامه ها بود. شرکت کنندگان به صورت داوطلبانه و بدون ذکر نام پرسشنامه ها را تکمیل کردند و محقق پس از اطمینان از کامل بودن آن ها، داده ها را وارد نرم افزار کرده و مورد پردازش قرار داد. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و آزمون همبستگی پیرسون انجام گرفت تا رابطه میان متغیرها بررسی شود. همچنین این تحلیل ها با استفاده از نرم افزار SPSS ۲۴ انجام شد. به منظور بررسی رابطه میان فضیلت سازمانی و کیفیت زندگی کاری معلمان ورزش، از آزمون ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج نشان داد بین کیفیت زندگی کاری و مولفه های فضیلت سازمانی شامل خوش بینی، اعتماد، همدلی، انسجام و بخشش روابط مثبت و معنادار وجود دارد. به طوری که مقدار سطح معناداری برای تمامی مولفه ها کمتر از ۰.۰۵ گزارش شد. این یافته بیان می کند که با افزایش فضیلت سازمانی در محیط آموزشی، کیفیت زندگی کاری معلمان نیز افزایش می یابد. علاوه بر این نتایج همبستگی میان مولفه های کیفیت زندگی کاری و فضیلت سازمانی نشان داد که بین پرداخت کافی و منصفانه، بهداشت و ایمنی محیط کار، فرصت رشد، قانون گرایی، انسجام اجتماعی، وابستگی اجتماعی و قابلیت توسعه انسانی با فضیلت سازمانی نیز رابطه های مثبت و معنادار برقرار است (۰.۰۵> sig). آزمون تی مستقل (t) نشان داد که میانگین نمرات کیفیت زندگی کاری و مولفه های آن از دیدگاه معلمان به طور معناداری بالاتر از میانگین فرضی سه است (p<۰.۰۵). همچنین این امر نشان می دهد معلمان ورزش کیفیت زندگی کاری خود را در سطح مطلوب ارزیابی کردند. در مورد فضیلت سازمانی نیز نتایج مشابهی به دست آمد و میانگین نمرات آن از مقدار فرضی سه بالاتر گزارش شد (p<۰.۰۵). آزمون مستقل (t) نشان داد که میانگین کیفیت زندگی کاری و فضیلت سازمانی بر حسب جنسیت تفاوت معناداری ندارد. از سوی دیگر نتایج آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) نشان داد که این دو سازه بر حسب سن، تحصیلات و سابقه خدمت تفاوت معنادار دارند؛ یعنی ویژگی های جمعیت شناختی می توانند سطح کیفیت زندگی کاری و میزان فضیلت سازمانی را تحت تاثیر قرار دهند. یافته های پژوهش نشان داد که بین کیفیت زندگی کاری و فضیلت سازمانی معلمان ورزش رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. این نتایج با یافته های رضایی و اسدی کلیدبری (۱۳۹۹) و عیدی و همکاران (۱۳۹۸) همخوانی دارد. به عبارتی، بهبود کیفیت زندگی کاری معلمان موجب ارتقای فضیلت سازمانی و بالعکس می شود. این نتایج با پژوهش های پیشین همسو و مکمل است که نشان می دهد فضیلت سازمانی و عوامل مرتبط به آن می تواند نشاط، انگیزش و احساس ارزشمندی کارکنان را افزایش دهد. تبیین این یافته ها نشان می دهد که معلمانی که از سلامت روانی و فیزیکی مناسب برخوردارند، تعامل بهتری با شاگردان دارند و توانایی انتقال دانش و تجربه خود را افزایش می دهند. همچنین فضیلت سازمانی به عنوان یک ویژگی اخلاقی سازمانی، باعث تقویت رفتارهای مثبت، تعهد شغلی و رضایت شغلی کارکنان می شود. با توجه به نتایج، پیشنهاد می شود سازمان ها به بهبود شرایط مادی و غیرمادی معلمان ورزش توجه کنند، فرهنگ سازمان فضیلت گرا را تقویت کنند و آموزش های مرتبط با مهارت ها و ارزیابی صحیح ارائه دهند. این اقدامات می توانند هم کیفیت زندگی کاری معلمان را ارتقا دهند و هم فضیلت سازمانی را تقویت کنند. محدودیت های پژوهش شامل جامعه آماری محدود به معلمان ورزش و تعداد زیاد سوالات پرسشنامه بود که در تعمیم نتایج به سایر مناطق باید احتیاط کرد.

Keywords:

انگیزش , رضایت شغلی , فرسودگی شغلی , سلامت روانی