اکوسیستم شایستگی دیجیتال در گمرک جمهوری اسلامی ایران: رویکردی نوپدید در مدیریت دولتی نوین

در پارادایم نوین مدیریت دولتی گذار به گمرک هوشمند نیازمند بازتعریف سرمایه های انسانی در قالب زیست بوم های پویاست. هدف اصلی این پژوهش تبیین ابعاد و مولفه های اکوسیستم شایستگی دیجیتال در گمرک جمهوری اسلامی ایران با رویکردی نوپدید در مدیریت دولتی است. پژوهش حاضر از نوع کیفی مفهومی و با رویکرد تحلیل اسنادی انجام شده است. داده های پژوهش از اسناد بالادستی، گزارش های سازمان جهانی گمرک، چارچوب و مطالعات علمی معتبر (۲۰۲۰-۲۰۲۵) استخراج و با روش تحلیل مضمون به واکاوی این پدیده می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که شایستگی دیجیتال در گمرک فراتر از مهارت های فنی صلب بوده و ماهیتی اکوسیستمی دارد که از چهار بعد هم افزا تشکیل شده است: (۱) بعد فردی (ذهنیت دیجیتال و سواد داده ای) (۲) بعد سازمانی (رهبری کوانتومی و فرهنگ نوآوری) (۳) بعد تکنولوژیک (پلتفرم های هوش مصنوعی و بلاکچین) و (۴) بعد حاکمیتی (خط مشی گذاری چابک و اسناد بالادست). نوآوری اصلی پژوهش ارائه یک مدل مفهومی چهار بعدی از اکوسیستم شایستگی دیجیتال در بستر گمرک است که می تواند به عنوان چهارچوبی راهبردی برای تحول دیجیتال سازمان های حاکمیتی مورد استفاده قرار گیرد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که خلا اصلی در مسیر تحول دیجیتال گمرک ایران، عدم توازن میان توسعه سخت افزاری و اکوسیستم شایستگی است. در پایان مقاله پیشنهاد می دهد که گمرک باید با عبور از مدل های آموزشی سنتی و استقرار آکادمی های دیجیتال، زمینه ساز پیوند میان مهارت های نوپدید و مدیریت دولتی نوین گردد. تحقق این مهم منجر به ارتقای شفافیت، کاهش فساد اداری و تسهیل تجارت در زنجیره تامین جهانی خواهد شد.

Keywords:

شایستگی دیجیتال , اکوسیستم , نوآوری , گمرک جمهوری اسلامی ایران , مدیریت دولتی نوین , تحول دیجیتال