نوآوریهای فضایی و تصویری در خانه پیرنیا؛ بازتاب فرهنگ و هویت صفوی

هنر معماری از بارزترین جلوه های فرهنگ هر قوم و هر دوره تاریخی است. این هنر در گذشته پیوندی استوار با فرهنگ جامعه و الگوهای رفتاری داشته و به همین سبب سبک معماری هر دوره انعکاسی از فرهنگ و هنر آن دوره محسوب می شد و هر سبک جدید معماری بر اصول روش ها و سنت سبک های پیشین استوار بود و مرزبندی بین آنها دشوار به نظر می رسد و این هنرمند است که هنر را که حاصل ذوق و حس زیبایی شناختی و تجربه و آموخته هایش بوده است با تعامل با دانش اقوام و ملل دیگر بر غنای تجربه ی خود می افزوده و باعث شکل گیری میراث هنری شده و بسیار مهم است که این میراث شناخته شود. با در نظر گرفتن این مطالب ارتباط بین هنر و فرهنگ به ویژه فرهنگ عامه و تاثیر آن از دوره ای به دوره ی دیگر مهم به نظر می رسد. خانه پیرنیا در شهر نائین یکی از شاخص ترین نمونه های معماری مسکونی دوره صفویه است که در خود مجموعه ای از نوآوری های فضایی تصویری و هنر را جای داده است. این پژوهش با هدف تحلیل پیوند میان سازمان فضایی دیوارنگاری و هویت فرهنگی در این بنا انجام شده است. روش تحقیق بر مبنای تحلیل کیفی و اسنادی - میدانی بوده و با استفاده از برداشت، فضایی، مطالعه نقوش و تحلیل نشانه شناختی به بررسی ساختار معماری و مضامین تصویری خانه پرداخته است. نتایج نشان می دهد که تقسیم بندی دقیق فضاهای اندرونی و بیرونی، استفاده هوشمندانه از نور طبیعی و طراحی حیاط مرکزی نه تنها کارکرد اقلیمی داشته اند بلکه در خدمت حفظ حریم و هویت ایرانی اسلامی بوده اند. در کنار آن دیوارنگاری های روایت محور با مضامین مذهبی، اسطوره ای و طبیعت گرا به عنوان رسانه ای فرهنگی عمل کرده و نقش مهمی در بازنمایی هویت جمعی در دوره صفویه داشته اند. این مطالعه نشان می دهد که خانه پیرنیا را می توان نمونه ای از نوآوری روایی در معماری مسکونی دانست که قابلیت الهام گیری برای معماری معاصر را نیز داراست.

Keywords:

دیوارنگاری , صفویه , خانه پیرنیا , هویت فرهنگی , نوآوری فضایی , معماری , نائین , نشانه شناسی تصویری