بازخوانی مفهوم «فساد نجیب» در نظام اداری ایران با تاکید بر عرف های سازمانی حاکم

این مقاله با هدف بازخوانی و تبیین مفهوم «فساد نجیب یا فساد پاک در بستر نظام اداری جمهوری اسلامی ایران و شناسایی عرف های سازمانی موثر بر شکل گیری آن، انجام شده است. فساد اداری به اشکال مختلفی ظاهر می شود که در ادبیات مدیریتی، دسته بندی هایی نظیر فساد مالی صریح و فساد نرم یا نجیب مورد توجه قرار گرفته اند. فساد نجیب به رفتارهایی اطلاق می شود که در ظاهر، هدفمند یا سودجویانه نیستند اما به واسطه دور شدن از روح قانون و نهادینه شدن مصلحت سنجی های فردی یا گروهی، منجر به تضعیف کارایی نظام اداری و خدشه دار شدن عدالت رویه ای می شوند. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و کیفی، مبتنی بر روش کتابخانه ای و اسنادی، به بررسی این پدیده می پردازد. در این راستا، چارچوب مفهومی شامل تعاریف فساد اداری، تمایز میان فساد نرم و فساد آشکار، نقش عرف سازمانی و مفهوم مصلحت سنجی اداری تدوین می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که شکاف عمیق میان قوانین رسمی مدون و عرف های عملیاتی حاکم بر سازمان ها، زمینه ای مساعد برای بروز فساد نجیب فراهم می سازد. همچنین، تقابل میان «قانون مداری مطلق» و «مصلحت سنجی در جهت حفظ تداوم فرآیندها»، یکی از محورهای اصلی شکل گیری این نوع فساد است. در نهایت، پیامدهای نهادی این پدیده بر کاهش اعتماد عمومی، بی ثباتی رویه ها و تضعیف مشروعیت مدیریتی مورد بحث قرار می گیرد و پیشنهاداتی سیاستی برای همسوسازی عرف های سازمانی با الزامات قانونی ارائه می گردد.

Keywords:

فساد اداری , فساد نجیب , عرف سازمانی , مصلحت سنجی اداری , نظام اداری ایران , قانون مداری.