جرایم ناشی از به کارگیری ربات های خودمختار در شبکه های اجتماعی

این مقاله به بررسی ابعاد مختلف مسئولیت کیفری ناشی از به کارگیری ربات های خودمختار در شبکه های اجتماعی می پردازد. با گسترش روزافزون استفاده از ربات ها در پلتفرم های آنلاین چالش های حقوقی جدیدی در زمینه انتساب جرم و تعیین مسئولیت کیفری پدیدار شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، مسئولیت کیفری سه گروه اصلی ذی نفع را مورد کاوش قرار می دهد: کاربران اعم از فعال و ناآگاه، توسعه دهندگان (خالقان) ربات ها و پلتفرم ها (ارائه دهندگان خدمات میزبانی). در بخش اول مسئولیت کیفری کاربران مورد بررسی قرار گرفته و بر لزوم احراز ارکان جرم، به ویژه قصد و علم و رابطه سببیت، تاکید می شود. چالش های اثبات هویت و قصد کاربران در پشت هویت های مجازی و همچنین تمایز بین استفاده عامدانه از ربات برای ارتکاب جرم و استفاده ناآگاهانه از آن از مباحث کلیدی این بخش است. بخش دوم به مسئولیت کیفری توسعه دهندگان ربات ها اختصاص دارد. در این قسمت مسئولیت ناشی از طراحی آگاهانه برای جرم، علم به قابلیت سوء استفاده و بی مبالاتی در عرضه و همچنین سهل انگاری در طراحی ربات ها تشریح می شود. ارتباط ربات به عنوان ابزار یا وسیله ارتکاب جرم و همچنین مسئولیت ناشی از خود عملکرد ربات (در صورت داشتن خودمختاری بالا) مورد تحلیل قرار می گیرد. در نهایت مسئولیت کیفری پلتفرم های شبکه های اجتماعی با در نظر گرفتن دو رویکرد اصلی عدم مسئولیت واسطه ها و مسئولیت فعال مورد ارزیابی قرار می گیرد. وظایف پلتفرم ها در قبال شناسایی، حذف و جلوگیری از فعالیت ربات های مخرب همراه با چالش های عملی مانند حجم عظیم داده و تکامل مستمر ربات ها بررسی می شود. همچنین به مبانی قانونی احتمالی در حقوق ایران از جمله قانون جرایم رایانه ای و مقررات فضای مجازی و خلاهای قانونی موجود اشاره می گردد. این مقاله با هدف ارائه چارچوبی جامع برای فهم و مواجهه با جرایم ناشی از ربات های خودمختار در فضای مجازی ضمن برجسته ساختن نیاز به بازنگری در قوانین و رویه های قضایی به پیچیدگی های حقوقی این پدیده نوظهور پرداخته و راهکارهایی برای تعادل میان نوآوری فناورانه و حفظ نظم و امنیت عمومی ارائه می دهد.

Keywords:

مسئولیت کیفری , ربات های خودمختار , شبکه های اجتماعی , جرایم سایبری , حقوق جزا , توسعه دهنده نرم افزار , پلتفرم , آنلاین , قانون جرایم رایانه ای , سببیت