کاربرد هوش مصنوعی در پیش بینی تکرار جرم و چالش های حقوقی آن در سیاست جنایی ایران

تحولات پرشتاب فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی، عرصه های گوناگون علوم انسانی و نظام های حقوقی را تحت تاثیر قرار داده است. یکی از کاربردهای مهم این فناوری در حوزه عدالت کیفری استفاده از الگوریتم های پیش بینی گر برای سنجش احتمال تکرار جرم توسط بزهکاران است. این ابزارها با تحلیل کلان داده ها، سوابق کیفری، شرایط اجتماعی و روانی مجرمان و حتی محیط های جرم خیز می توانند میزان خطر ارتکاب مجدد جرم را برآورد کنند و در نتیجه برای تصمیم گیری قضات در زمینه هایی همچون آزادی مشروط، تعلیق اجرای مجازات، تعیین میزان وثیقه یا حتی شدت مجازات مورد استفاده قرار گیرند. با وجود مزایای بالقوه به کارگیری چنین سیستم هایی در سیاست جنایی ایران با چالش های جدی روبه رو است. نخست، اصول بنیادین حقوق کیفری از جمله اصل قانونی بودن جرم و مجازات، اصل برائت، فردی بودن مجازات ها و منع تبعیض، ممکن است با رویکرد پیش بینی محور در تعارض قرار گیرند. دوم، خطر بروز خطا یا سوگیری الگوریتمی ناشی از داده های ناقص یا تبعیض آمیز می تواند منجر به تصمیم گیری های ناعادلانه شود. سوم، از منظر حقوق بشری و اخلاقی، برچسب زنی به افراد بر اساس احتمال ارتکاب جرم بدون تحقق واقعی بزه می تواند آزادی های فردی و کرامت انسانی را مخدوش سازد. این پژوهش با رویکردی بین رشته ای، ضمن تبیین مبانی فنی هوش مصنوعی در پیش بینی تکرار جرم، به تحلیل ابعاد حقوقی، اخلاقی و اجتماعی آن در چارچوب سیاست جنایی ایران می پردازد. همچنین با مقایسه تجارب نظام های حقوقی دیگر تلاش خواهد شد راهکارهایی برای بهره برداری ایمن و مسئولانه از این فناوری در نظام عدالت کیفری کشور ارائه گردد؛ به نحوی که ضمن استفاده از ظرفیت های هوش مصنوعی در پیشگیری و اصلاح بزهکاران، اصول بنیادین دادرسی منصفانه و حقوق شهروندی نیز حفظ شود.

Keywords:

حاکمیت هوشمند , سیاست جنایی الگوریتمی , عدالت کیفری , تکرار جرم