ادله عقلی اثبات توحید ذاتی خداوند در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم ادله عقلی اثبات توحید ذاتی خداوند در قرآن کریم ابو الفض اسمعیلی شوب سینا کرامتی * پیامبران همواره از سوی خداوند مامور بودند که بشریت را به سوی راه سعادت راهنمایی کنند؛ از آنجا که این امر تنها با شناخت خداوند میسر می شود، لذا آنان ابتدا به تبیین ذات باری تعالی پرداختند که این مهم در تمامی ادیان آسمانی از جایگاه به خصوصی برخوردار است و در تمام شرایع آسمانی از آن به عنوان اصل توحید یاد شده که، توحید اصل اساسی و غایت دین است که همه پیامبران الهی بر آن تاکید دارند. قرآن نیز درباره این اصل تعبیرات بسیاری را ذکر کرده است توجه به بی همتا و غنی بودن ذات خداوند و اثبات آن با دلایل عقلانی، مفهوم و جایگاه صحیح این اصل مهم دینی را روشن می کند همچنان که عدم تبیین درست انحرافات زیادی را با خود به همراه دارد انحراف در این اصل مهم سبب بر انحراف کل دین است؛ انحرافاتی چون وهابیت که وصفش در این نوشتار گذشت حائز اهمیت است که این پژوهش به روش توصیفی – تحلیلی و با مراجع به منابع کتابخانه ای با هدف تبیین ادله عقلی اثبات توحید ذاتی خداوند در قرآن کریم انجام گرفته است و در نهایت بدین نتیجه دست یافت که آیاتی از قرآن کریم بر دلایلی عقلی منطبق هستند که این دلایل را در قالب براهین عقلی می توان به هست برهان تقسیم کرد؛ از جمله برهان نظم برهان حرکت، برهان تمانع، برهان وحدت، برهان نفی مثل، برهان امکان و وجوب و برهان صدیقین. کلیدواژه، توحید توحید ذاتی احد و واحد براهین عقلی توحید مقدمه از ابتدای خلقت تا انتهای آن خداوند جهان را از حجت خویش خالی نگذاشته و نمی گذارد، بدین سان در هر برهه از تاریخ پیامبر یا پیامبرانی را منصوب نموده تا انسان ها را به سوی رستگاری هدایت کرده، رستگاری که تنها با رسیدن به خداوند میسر می شود همچنین بارزترین ویژگی اعتقادی که در شرایع آسمانی یکسان مطرح است اعتقاد به خداست در حقیقت اصل مشترک تمام ادیانی که پیامبران الهی آورده اند و می توان آن را فصل ممیز انسان الهی از فرد مادی به شمار آورد مسئله اعتقاد به خداست. برای اثبات خداوند از سوی خداپرستان راه هایی ارائه شده است که در جای خود باید دنبال شود. پیامبران پس از فراخوانی مردم سوی اعتقاد به خدا نکته دیگری را سرلوحه دعوت خویش بیان داشتند که این مهم از اصل توحید بوده است. است که اسلام چون دین ترقی است به این اصل مهم توجه بسیار داشته است چه در قرآن و چه در احادیث اهل بیت توحید دارای سه قسم ذاتی، صفاتی و افعالی است که توحید ذاتی از جایگاه والاتری نسبت به باقی اقسام برخوردار است همچنان که کتاب الهی دین، اسلام با تعبیراتی همچون غنی، لیس کمثله شیء، هو الله احد و... به این اصل مهم اشاره دارد حال سوال این است که چه ادله عقلی پشت این تعبیرات قرآن وجود بدیهی پس دارد؟ توحید از سویی مبدایی است که معارف دین با آن آغاز می شوند و از سوی دیگر عایتی معارف دین راهنمای رسیدن به قله آن می باشند به عبارت دیگر توحید حرف اول و آخر دین است، و همه پیامبران الهی هدف اصلی خود را دعوت به توحید و عبودیت خداوند تشریح کردند. همچنان که قرآن کریم تعبیرات بسیاری از این اصل مهم در آیات خود گنجانده است. در سایه تبیین درست این اصل مهم؛ یعنی بی همتا و غنی بودن ذات باری تعالی با دلایلی که عقل آدمی آن را بپذیرد و در برابر آن تسلیم شود، بسیاری از آموزه های دینی مفهوم و جایگاه درست خود را پیدا می کنند و در مقابل تحریف این اصل و عدم اثبات آن با دلایل عقل پسند سبب کج فهمی دیگر معارف دین می گردد که برای نمونه می توان به انحراف وهابیت از تبیین درست و عقلانی این اصل اشاره کرد که به سبب تحریف در معنای توحید جمع زیادی از مسلمانان را مشرک بنامند و به این بهانه جان و مال آنان را حلال شمرده دست به جنایاتی عظیم بزنند و نیز تبیین نادرست و غیر عقلانی این اصل سبب می شود آثار عظیمی که برای رهایی انسان دارد از دست داده و به یک امر پیش و پا افتاده تبدیل گردد. همان طور که پیش تر گذشت این مقاله در صدد پاسخ به این سوال است که چگونه می توان توحید ذاتی را با ادله عقلی از منظر قرآن اثبات کرد؟ و برای پاسخ به این پرسش طی این نوشتار به توضیح توحید چه از نظر لغت و چه اصطلاح خواهد پرداخت شد و بعد از تبیین توحید از منظر قرآن اقسام آن ذکر می گردد و به بررسی توحید ذاتی می پردازد. سپس ادله عقلی اثبات توحید ذاتی ذکر خواهد شد؛ که اعم است از برهان نظم، برهان حرکت، برهان تمانع، برهان وحدت، برهان نفی مثل، برهان امکان و وجوب و برهان صدیقین که در نهایت آیاتی که در بردارنده آیا مشعر به این ادله و استدلالات هستند ذکر خواهند شد و به همراه نظر فلاسفه تحلیل و بررسی می شوند.

Keywords:

توحید , توحید ذاتی , احد و واحد , براهین عقلی توحید