فروپاشی اعتماد قراردادی و مسئولیت مدنی ناشی از نقض تعهدات مبتنی بر حسن نیت طرفین در حقوق خصوصی ایران

اعتماد قراردادی یکی از ارکان بنیادین ثبات و امنیت حقوقی در روابط خصوصی است و پایه اصلی تضمین اجرای تعهدات کاهش مخاطرات اقتصادی و ارتقای عدالت ترمیمی به شمار می رود. حسن نیت طرفین در تمامی مراحل پیش قراردادی، انعقاد اجرای قرارداد و خاتمه، آن عنصر کلیدی در حفظ این اعتماد محسوب می شود. نقض تعهدات مبتنی بر حسن نیت علاوه بر ایجاد اختلال در تعادل قراردادی موجب فروپاشی اعتماد مشروع طرفین و زمینه ساز تحقق مسئولیت مدنی قراردادی و شبه قراردادی است. این مقاله با رویکرد تحلیلی- توصیفی و تطبیقی با مطالعه منابع فقهی، معتبر قوانین موضوعه ایران (قانون مدنی، قانون مسئولیت مدنی) و آثار دکترین حقوقی داخلی و خارجی به بررسی علل، سازوکارها و پیامدهای فروپاشی اعتماد قراردادی و مسئولیت مدنی ناشی از نقض حسن نیت می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هر چند اصل حسن نیت به صراحت در قانون مدنی ایران ذکر نشده است اما با استناد به قواعدی همچون وفای به عهد، منع سوءاستفاده از حق، قاعده لاضرر، شرط ضمنی عرفی و نظریه تقصیر قابلیت احراز و الزام آور دارد. همچنین تحلیل تطبیقی نشان می دهد که بازشناسی و تقویت حسن نیت در رویه قضایی و دکترین حقوقی نقش موثری در ترمیم اعتماد قراردادی و ارتقای عدالت مدنی در نظام حقوق خصوصی ایران ایفا می کند.

Keywords:

اعتماد قراردادی , حسن نیت قراردادی , مسئولیت مدنی قراردادی , نقض تعهد , وفای به عهد