تحلیل تاریخی نفوذ سیاسی غرب در ایران (۱۷۹۹ م - ۱۹۲۵ م) با تاکید بر اندیشه حضرت آیت الله خامنه ای

این مقاله روند نفوذ سیاسی غرب در ایران از ۱۷۹۹ م تا استقرار سلطه پهلوی اول را بررسی می کند. پژوهش با تاکید بر اندیشه حضرت آیت الله خامنه ای سامان و گذار تدریجی نفوذ به سلطه را تبیین می نماید. روش تحقیق تاریخی-تحلیلی و مبتنی بر منابع و تحولات سیاسی دوره قاجار و پهلوی اول است. داده ها با تمرکز بر رویدادهای کلیدی و بسترهای اجتماعی-سیاسی تحلیل شده اند تا رابطه میان سیاست های قدرت های غربی و ضعف های داخلی روشن شود. یافته ها نشان می دهد روابط دیپلماتیک و پیوندهای درباری اواخر قرن هجدهم، زمینه نفوذ سیاسی غرب را فراهم کرد. در دوره قاجار، قراردادها و امتیازات گسترده این روند را تعمیق بخشید و استقلال سیاسی ایران را تضعیف نمود. نقطه عطف در انقلاب مشروطه بود؛ جایی که با وجود مشارکت سیاسی، بستر رسوخ اندیشه ها و نهادهای غربی شکل گرفت و قدرت های خارجی با بهره گیری از شکاف های داخلی نفوذ خود را تثبیت کردند. درنهایت، کودتا و تاسیس سلطنت پهلوی اول با حمایت مستقیم غرب، نفوذ را به سلطه ساختاری بدل ساخت و الگویی از وابستگی سیاسی-فرهنگی را نهادینه نمود. نتیجه آنکه بی توجهی به ضعف های داخلی می تواند بار دیگر مسیر نفوذ و سلطه را هموار کند و مقابله آگاهانه با آن ضرورتی حیاتی برای امروز ایران است.

Keywords:

نفوذ سیاسی غرب , امتیازنامه , انقلاب مشروطه , پهلوی اول , سلطه پهلوی