ابزارهای حسابداری خلاقانه و شکست شرکتی

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بین ابزارهای حسابداری خلاق (شامل مدیریت سود تعهدی، مدیریت سود واقعی، هموارسازی سود و اجتناب مالیاتی) و شکست شرکتی در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است.روش:  از میان شرکت های فعال در بورس اوراق بهادار تهران، ۱۷۲ شرکت انتخاب و در بازه زمانی ۱۳ ساله از ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ با در نظر گرفتن برخی محدودیت ها مورد تحلیل قرار گرفتند، که در مجموع شامل ۲۲۳۶ سال-شرکت بود (و در برآورد نهایی مدل ها ۱۳۷۶ سال-شرکت لحاظ شد). برای آزمون فرضیه ها، از رویکرد رگرسیون چندگانه با برآوردگر لاجیت استفاده شد. برای اندازه گیری متغیرهای مدیریت سود تعهدی و واقعی، انحرافات تعهدی طبق مدل جونز تعدیل شد و هزینه های غیرعادی تعهدی مطابق با مدل رویچادری (۲۰۰۶) تعدیل گردید. همچنین، برای سنجش ریسک ورشکستگی مالی، از مدل آلتمن (۲۰۰۲)  تعدیل شده کوردستانی و همکاران (۲۰۱۴) استفاده شد و هموارسازی سود با شاخص ایکل اندازه گیری گردید.یافته ها: نتایج آزمون های آماری نشان داد که بین مدیریت سود تعهدی و شکست شرکتی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد، به طوری که با افزایش میزان مدیریت سود تعهدی، احتمال شکست شرکتی نیز افزایش می یابد. همچنین، یافته های مربوط به فرضیه سوم نشان داد که بین هموارسازی سود و شکست شرکتی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد، به گونه ای که با افزایش میزان هموارسازی سود، ریسک ورشکستگی مالی نیز افزایش می یابد. علاوه بر این، نتایج فرضیه چهارم بیانگر وجود رابطه مستقیم و معنادار بین اجتناب مالیاتی و ریسک ورشکستگی مالی بود. با این حال، رابطه معناداری بین مدیریت سود واقعی و ریسک ورشکستگی مالی در سطح اطمینان ۹۵٪ مشاهده نشد. اگرچه فعالیت های حسابداری خلاقانه از منظر نظریه نمایندگی و اخلاقی غیرقانونی نیستند، اما موجب انتقال ثروت میان ذی نفعان، کاهش ثروت سهامداران و افزایش منافع مدیران به هزینه سهامداران می شوند. علاوه بر این، مدیریت سود هزینه های نمایندگی، از جمله هزینه های حسابرسی و هزینه های اجرای مکانیزم های حاکمیت شرکتی، را افزایش می دهد که مجموع این عوامل احتمال ورشکستگی مالی را بالاتر می برد.نتیجه گیری: به طور کلی، بر اساس یافته های پژوهش، فعالیت های حسابداری خلاقانه ریسک شکست شرکتی را افزایش می دهند و به عبارت دیگر، استفاده از این تکنیک ها در بلندمدت برای شرکت ها زیان آور خواهد بود. بنابراین، توصیه می شود که نهادهای حاکمیت شرکتی داخلی و خارجی کنترل های بیشتری را برای محدود کردن این فعالیت ها اعمال کنند. بر اساس نتایج فرضیه ها، به سرمایه گذاران فعال در بورس اوراق بهادار تهران توصیه می شود که نسبت به فعالیت های حسابداری خلاقانه (شامل انواع مدیریت سود، اجتناب مالیاتی، عدم افشای اطلاعات بااهمیت، تغییرات دل بخواه در سیاست های حسابداری، معاملات ساختگی و غیره) هوشیار باشند، تاثیر آن ها بر گزارشگری مالی و سیاست های مالیاتی را به دقت ارزیابی کنند و تنها پس از تایید کیفیت گزارش های مالی اقدام به خرید یا فروش سهام نمایند. ناظران و نهادهای تعیین کننده استاندارد می توانند از این یافته ها برای محدود کردن اختیار مدیران و کاهش استفاده از تکنیک های حسابداری خلاقانه بهره ببرند و بدین ترتیب از سهامداران، به ویژه سرمایه گذاران خرد فعال در بازار تهران، محافظت کنند. پژوهشگران آینده می توانند اثر فعالیت های حسابداری خلاقانه بر ورشکستگی شرکتی را با وارد کردن متغیرهای تعدیل کننده مانند حاکمیت شرکتی بررسی کرده و اثربخشی مکانیزم های حاکمیت را مورد آزمون قرار دهند. همچنین پیشنهاد می شود میزان استفاده از حسابداری خلاقانه در مراحل مختلف چرخه عمر شرکت، تاثیر آن بر سیاست های تامین مالی و سرمایه گذاری، و تعدیل داده های مالی براساس تورم بررسی شود، با توجه به نوسانات قابل توجه تورم در ایران که ممکن است بر سیاست ها و گزارشگری مالی اثرگذار باشد.نوآوری: نتایج پژوهش می تواند مورد استفاده مدیران، سرمایه گذاران، حسابداران، حسابرسان، اعتباردهندگان و عموم ذینفعان مرتبط قرار بگیرد. انتظار می رود مدیران با مشاهده اثر حسابداری خلاقانه بر شکست شرکتی، از این ابزارهای حسابداری خلاق در راستای اهداف شرکت استفاده نمایند و از دستکاری فرصت طلبانه اطلاعات مالی اجتناب نمایند. سرمایه گذاران نیز با استفاده از نتایج پژوهش می توانند کیفیت اطلاعات مالی شرکت را با دقت بیشتری بررسی نموده و سپس در صورت اتکا به آن اطلاعات، اقدام به اخذ تصمیم های لازم نمایند. دولت نیزمی تواند اثر اجتناب مالیاتی بر شکست شرکتی را مد نظر قرار داده و شرکت ها را از اقدامات اجتناب مالیاتی بر حذر نماید و رخنه های قانونی که امکان انجام این عمل را فراهم می آورند را بپوشاند.

Keywords:

اجتناب مالیاتی , شکست شرکتی , حسابداری خلاقانه , مدیریت سود