تحلیل ساختارگرای شبکه معنایی «واژه زور» در قرآن کریم

واژه «زور» در قرآن کریم که در ۵ آیه (کهف: ۱۷، حج: ۳۰، فرقان: ۴ و ۷۲، مجادله: ۲) به کاررفته، ازنظر معنایی دارای تنوع و غنای قابل توجهی است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری و کشف شبکه مفهومی واژه «زور» در سیاق های قرآنی انجام شده است. اهمیت این مطالعه در فهم عمیق تر نظام معنایی قرآن و تبیین پیوستگی لایه های معنایی واژگان کلیدی آن نهفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد معناشناسی ساختارگرا است که با تحلیل داده های لغوی، قرآنی و تفسیری به ترسیم شبکه معنایی واژه می پردازد. یافته کلیدی پژوهش آن است که معانی ظاهرا متفاوت «زور»، یک شبکه معنایی منسجم را حول هسته معنایی «انحراف از مسیر یا معیار اصلی» تشکیل می دهند. در این ساختار، «تزاور» در سوره کهف (آیه ۱۷) مصداق «انحراف فیزیکی» است؛ درحالی که در آیات دیگر (حج: ۳۰، فرقان: ۴ و ۷۲، مجادله: ۲)، «زور» به عنوان «انحراف معنوی» در قالب دروغ، باطل و شهادت ناحق به کاررفته است. این پژوهش نشان می دهد که سیاق، نه خالق معنا، بلکه فعال کننده یکی از انشعابات این شبکه معنایی است و این انسجام ساختاری، ظرفیت بالای زبان قرآن را در انتقال مفاهیم چندلایه از یک ریشه مشترک آشکار می سازد.

Keywords:

قرآن کریم , زور , معناشناسی ساختارگرا , شبکه معنایی , انحراف , باطل