بازنمایی هویت ایرانی در موسیقی مجموعه سربداران (اثر فرهاد فخرالدینی)

فرهاد فخرالدینی از جمله آهنگسازانی است که در آثارش، به ویژه در حوزه موسیقی فیلم، توجه ویژه ای به مسئله هویت ایرانی داشته است. در میان آثار وی، موسیقی مجموعه سربداران اهمیت خاصی یافته و به عنوان نمونه ای بارز و ماندگار در تاریخ موسیقی فیلم ایران شناخته می شود. پژوهش حاضر، با تحلیل موسیقی این مجموعه، بررسی می کند که عناصر و مولفه های موسیقایی چگونه، در بستر روایت تاریخی سریال، وجوه هویت ایرانی را بازنمایی می کنند. پرسش اصلی این پژوهش آن است که «هویت ایرانی در موسیقی مجموعه سربداران اثر فرهاد فخرالدینی چگونه بازنمایی شده است؟». برای پاسخ به این پرسش، داده های اسنادی و میدانی شامل نسخه کامل سریال، پژوهش ها و گزارش های مکتوب و گفتگو با آهنگساز مورد استفاده قرار گرفت. تحلیل اثر بر مولفه هایی چون سازآرایی، مد، ملودی، ریتم و کلام متمرکز بوده و این عناصر در نسبت با سنت موسیقایی ایران، حافظه شنیداری مخاطب و بافت روایی مجموعه بررسی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که حضور سازهای ایرانی در کنار ارکستر سمفونیک (و در نتیجه حضور رنگ های صوتی موسیقی قومی و ملی)، بهره گیری از فواصل و منطق مدال موسیقی کلاسیک ایرانی، استفاده از الگوهای ملودیک ریشه دار و مرسوم در موسیقی ایرانی، تنوع ریتمیک با استفاده از اوزان ایقاعی و عروضی و پیوند غیرمستقیم با زبان و شعر فارسی از مهم ترین سازوکارهای بازنمایی هویت ایرانی در این اثر هستند. همچنین، موسیقی سربداران در مواردی با بهره گیری محدود از عناصر موسیقی خراسانی، رابطه میان هویت ملی و لایه های قومی و منطقه ای را نیز بازتاب می دهد. بر این اساس، می توان موسیقی این مجموعه را نمونه ای مهم در بررسی نسبت موسیقی فیلم و بازنمایی هویت فرهنگی در ایران دانست.

Keywords:

Iranian Identity , Iranian Music , Film Music , Farhad Fakhreddini , Sarbedārān Television Series , هویت ایرانی , موسیقی ایرانی , موسیقی فیلم , فرهاد فخرالدینی , سریال سربداران