تحلیل پیامدهای مهاجرت نخبگان از ایران با استفاده از مدل چرخ آینده

مهاجرت نخبگان پدیده ای است که بر ظرفیت های توسعه پایدار کشور تاثیر می گذارد. در تمایز با مطالعات پیشین که غالبا بر علل این پدیده متمرکز بوده اند، تحقیق حاضر با رویکردی آینده پژوهانه به واکاوی پیامدهای محتمل و درازمدت تداوم آن می پردازد. این مطالعه کیفی با بهره گیری از تکنیک چرخ آینده انجام شده است پیامدهای نخستین به صورت همزمان از طریق مطالعات اسنادی و مصاحبه با نخبگان موضوعی استخراج گردید؛ سپس با اتکا به این یافته ها، داده های تکمیلی جهت کشف پیامدهای پسین از طریق تعمیق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ تن از خبرگان موضوعی که با تلفیقی از روش های نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند گردآوری و ارزیابی شد.. یافته های پژوهش نشان دهنده شناسایی پیامدهای نخستین و پسین در چهار خوشه کلیدی علمی-فناورانه، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و حکمرانی است. از مهم ترین پیامدهای نخستین شناسایی شده می توان به افول نظام آموزش عالی، مرگ تدریجی اکوسیستم نوآوری، کاهش پتانسیل رشد اقتصادی بلندمدت، فرسایش شدید سرمایه اجتماعی و کاهش کارآمدی نظام حکمرانی اشاره کرد که این موارد می توانند زمینه ساز بروز پیامدهای پسین (ثانویه) در آینده شوند. تحلیل نهایی حاکی از آن است که تداوم مهاجرت نخبگان می تواند به مثابه یک چرخه بازخوردی منفی عمل کرده و به صورت محتمل موجب فرسایش تدریجی زیرساخت های توسعه ای کشور شود؛ روندی که ممکن است ظرفیت های ملی برای مواجهه با چالش های آتی را با محدودیت هایی روبه رو سازد.

Keywords:

آینده پژوهی , چرخ آینده , مهاجرت , نخبگان