بررسی ادله مشروعیت مالکیت لحظه ای در عقود تملیکی از منظر فقه امامیه و اهل سنت

مالکیت لحظه ای به معنای وجود مالکیت در یک لحظه خاص و عدم آن در لحظه بعد است. این نوع مالکیت پس از تحقق، بلافاصله به دلیل ملاحظات شرعی یا قانونی، زایل می شود یا به شخص دیگری منتقل می گردد. به عنوان نمونه، در بیع معاطاتی که بر اساس نظر مشهور فقهاء، موجب اباحه تصرف می باشد؛ اگرچه مشتری مالک کالا محسوب نمی شود، اما می تواند در آن تصرف مالکانه کرده و آن را بفروشد. چنین تصرفی بر مبنای مالکیت لحظه ای قابل توجیه است؛ بدین معنا که مشتری یک لحظه قبل از فروش، مالک کالا می شود و به عنوان مالک، آن را به فروش می رساند و از آن جا که در ملک خود تصرف کرده، این معامله صحیح خواهد بود. به جهت آن که این نوع مالکیت با قواعد عمومی مالکیت، از جمله حق تصرف، انحصار و دوام مالکیت در تضاد است، در زمینه مشروعیت آن سوالاتی مطرح شده است. این تحقیق که به شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده، درصدد اثبات اعتبار شرعی این مالکیت از منظر فقه مذاهب اسلامی است. یافته های تحقیق نشان می دهد که با استناد به ادله ای چون عمومات ادله مالکیت، از جمله عموم «العقد سبب ناقل للملک» و لزوم سبق ملکیت در تصرفات مالکانه، دلالت اقتضاء، ترتب آثار بر مالکیت لحظه ای در فقه اسلامی و همچنین دلالت عرف و جمع عرفی، می توان مشروعیت مالکیت لحظه ای را ثابت کرد. مالکیت لحظه ای به عنوان روشی منحصر به فرد برای تصحیح برخی از حقوق مالی و ملکیت های خاص نظیر تهاتر، تلف مبیع قبل از قبض، تعلق دیه به مقتول، بدل حیلوله، بیع معاطات و موارد دیگر مطرح می شود.

Keywords:

مالکیت لحظه ای , مالکیت موقت , مالکیت زمانی , عقود تملیکی.