ضرورت بازنگری در الگوی حکمرانی مرزی ایران؛ تحلیلی بر پایه روندهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی

جمهوری اسلامی ایران در منطقه ای پرچالش و بی ثبات واقع شده است که مرزهای آن را به کانون تهدیدات امنیتی و درعین حال عرصه ای برای فرصت های اقتصادی بدل کرده است. الگوی کنونی حکمرانی مرزی ایران که عمدتا بر رویکرد امنیتی نظامی متمرکز است، در مواجهه با روندهای نوین چالش های خود را نشان داده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از چارچوب نظری حکمرانی خوب و امنیت مرزی به بررسی ضرورت بازنگری در الگوی حکمرانی مرزی ایران با توجه به روندهای آتی می پردازد. یافته های این تحقیق که بر اساس تحلیل اسناد، ادبیات علمی و مطالعات موردی نواحی مرزی است نشان می دهد که سه عامل اساسی، بازنگری را اجتناب ناپذیر ساخته اند: نخست تغییر ماهیت تهدیدات از شکل کلاسیک دولتی به تهدیدات فراملی و شبکه ای همچون تروریسم، قاچاق سازمان یافته و جرائم سایبری؛ دوم لزوم بهره گیری از ظرفیت مرزها برای توسعه اقتصادی و کاهش آثار تحریم ها از طریق تقویت کریدورهای ترانزیتی و همکاری های منطقه ای و سوم شکاف عمیق توسعه ای در مناطق مرزی که به بستر ناامنی تبدیل شده است. بر این اساس الگوی پیشنهادی مقاله بر چهار رکن استوار است: حکمرانی یکپارچه با هماهنگی نهادی، امنیت هوشمند و چندلایه با اتکا به فناوری و مشارکت مردمی، توسعه محوری و اقتصاد مرزپایه برای رفع محرومیت و استفاده از مزیت های مرزی و دیپلماسی فعال مرزی برای مدیریت مشترک چالش ها با همسایگان. این گذار ضرورتی بنیادین برای تحقق امنیت پایدار و توسعه ملی ایران است.

Keywords:

حکمرانی مرزی , امنیت مرزی , توسعه مناطق مرزی , دیپلماسی مرزی