تحلیل محتوایی کرامات شهدای هشت سال دفاع مقدس بر اساس وصیت نامه ها و روایت های تاریخ شفاهی

کرامت، امری خارق العاده است که به سبب عنایت الهی از فردی مومن و صالح، بدون ادعای نبوت و تحدی صادر می شود و برخلاف معجزه و سحر، محدود و قابل آموختن نیست. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوایی کرامات شهدای هشت سال دفاع مقدس بر پایه ی دو منبع دست اول و کمتر بررسی شده، یعنی وصیت نامه های خودنوشت و روایت های تاریخ شفاهی، انجام شده است. این دو منبع به سبب اصالت سندی خود، در مقایسه با رمان-خاطره های بازآفرینی شده که داده ی غالب مطالعات پیشین بوده اند، تصویری دقیق تر و چندلایه تر از پدیده ی کرامت به دست می دهند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و گردآوری اطلاعات به شیوه ی اسنادی-کتابخانه ای صورت گرفته است. یافته ها نشان داد که کرامت در وصیت نامه ها ساختاری «پیش نگرانه» دارد و حول سه مقوله ی گمنامی و مفقودی پیکر، وصیت تدفین و تحقق شگفت آن، و پیش آگاهی از زمان و محل شهادت شکل می گیرد؛ به گونه ای که کرامت در فاصله ی میان «خواسته ی نوشته شده» و «تحقق واقعی» پدید می آید و ساختارا به سند خودنوشت وابسته است. در مقابل، کرامت در روایت های تاریخ شفاهی ساختاری «پس نگرانه» دارد و بر مقوله های کرامت در لحظه ی شهادت، حضور غیبی شهید و آگاهی او از احوال بازماندگان، شفای بیماران، و سلامت یا انتقال غیبی پیکر متمرکز است؛ این مقوله ها بر روایت شخص ثالث استوارند و عنصر رویا در آن ها نقشی محوری ایفا می کند. با وجود این تمایزها، هر دو پیکره در بستر معنایی مشترک توسل به اهل بیت (ع) و پیوند با نهضت عاشورا ریشه دارند و در عمل می توانند در یک روایت واحد تلفیق شوند. نتیجه آنکه قوی ترین و معتبرترین گونه ی روایت کرامت، آن است که سند خودنوشت و گواهی شفاهی را هم زمان در خود داشته باشد؛ زیرا روایت شفاهی رخداد خارق العاده را گزارش می کند و سند خودنوشت، هدفمندی و صلاحیت معنوی شهید را اثبات می نماید.

Keywords:

کرامات شهدا , دفاع مقدس , وصیت نامه , تاریخ شفاهی , تحلیل محتوا , ادبیات پایداری