تحلیل تاب آوری شهری در برابر مخاطرات طبیعی با تاکید بر چالش های مدیریتی؛ مطالعه موردی: کلانشهر شیراز

کلان شهر شیراز به عنوان یکی از مراکز جمعیتی و فرهنگی مهم جنوب کشور، در معرض مجموعه ای از مخاطرات طبیعی از جمله زلزله، سیل، خشکسالی و فرونشست زمین قرار دارد؛ مخاطراتی که طی سال های اخیر با تشدید تغییرات اقلیمی و توسعه نامتوازن شهری، ابعاد تازه ای یافته اند. این پژوهش با هدف تحلیل تاب آوری شهری شیراز و شناسایی چالش های مدیریتی موثر بر آن، با اتکا بر چارچوب نظری آلن و برایانت در سال ۲۰۱۱ انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات اسنادی، منابع ثانویه و بررسی تطبیقی تجربیات شهرهای تاب آور جهان گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که تاب آوری شیراز در ابعاد کالبدی، نهادی و مدیریتی با نارسایی های جدی روبه روست. در بعد کالبدی، فرسودگی سازه ها در بافت های قدیمی، تراکم جمعیتی بالا، ناپایداری بناهای نوساز فاقد استاندارد و کمبود فضاهای باز ایمن، آسیب پذیری شهر را در برابر زلزله و سیلاب افزایش داده است. در بعد مدیریتی، چالش هایی همچون نبود یک سند راهبردی واحد برای تاب آوری، ناهماهنگی بین دستگاه ها، ضعف در برنامه ریزی مشارکتی و ناکارآمدی نظام نگهداری پیشگیرانه زیرساخت ها مشاهده می شود. با وجود سرمایه اجتماعی قابل توجه و حس تعلق بالای شهروندان شیرازی، مشارکت مردمی هنوز جایگاه واقعی خود را در فرآیندهای تصمیم سازی و مدیریت بحران نیافته است. در بخش تحلیل تطبیقی، تجربیات موفق شهرهایی مانند استانبول، توکیو و بارسلون استخراج و با شرایط بومی شیراز مقایسه شده است. نتایج نشان می دهد که بهره گیری از فناوری های نوین، تقویت نظام مدیریت یکپارچه بحران، ارتقای زیرساخت های اطلاعات مکانی و تمرکز بر نگهداری پیشگیرانه می تواند نقشی اساسی در افزایش تاب آوری ایفا کند. در پایان، مجموعه ای از راهبردهای اجرایی در چهار حوزه کالبدی–فنی، نهادی مدیریتی، اقتصادی–اجتماعی و زیست محیطی ارائه شده است تا بتواند چارچوبی عملی برای ارتقای تاب آوری شهری شیراز فراهم آورد.

Keywords:

تاب آوری شهری , مدیریت بحران , کلانشهر شیراز , مخاطرات طبیعی , حکمرانی شهری