تحلیل تاب آوری شهری با تاکید بر شهر شیراز: چارچوبی برای نگهداری و مقاوم سازی ابنیه و تاسیسات شهری

تاب آوری شهری (Urban Resilience) به توانایی سیستم های شهری برای حفظ عملکرد حیاتی، مقابله موثر و بازیابی سریع در مواجهه با حوادث، شوک ها و تنش های طبیعی (نظیر زلزله و سیلاب) و انسان ساخت اطلاق می شود. شهر تاریخی و گردشگری شیراز، به دلیل موقعیت جغرافیایی محصور میان کوه ها، وجود بافت های فرسوده گسترده و قرارگیری برخی مناطق بر روی گسل های فعال، در معرض تهدیدهای جدی قرار دارد که تداوم خدمات و پایداری شهری را به چالش می کشد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل جامع وضعیت تاب آوری کالبدی شهر شیراز و ارائه یک چارچوب عملیاتی مشخص برای ارتقای توانایی نگهداری و مقاوم سازی ابنیه و تاسیسات حیاتی شهری است. تحقیق حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی و کاربردی است و با استفاده از رویکردی ترکیبی شامل مرور سیستماتیک ادبیات تخصصی، تحلیل اسناد شهری و ارزیابی آسیب پذیری زیرساخت ها بر مبنای داده های مکانی (GIS) و مصاحبه با کارشناسان انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد که تاب آوری شیراز در بعد فیزیکی (کیفیت زیرساخت ها) و نهادی (مدیریت نگهداری) در سطح متوسط رو به پایین قرار دارد؛ ضعف هایی نظیر فرسودگی شبکه های آب و برق در مناطق قدیمی، عدم یکپارچگی مدیریت نگهداری پیشگیرانه، و کمبود نقشه های دقیق ریسک، چالش های اصلی محسوب می شوند. به عنوان دستاورد محوری، این مقاله یک چارچوب پنج مرحله ای (Plan-Prepare-Respond-Recover-Transform) برای ارزیابی و تقویت تاب آوری شهری، به علاوه مجموعه ای از راهکارهای استراتژیک را پیشنهاد می کند. این راهکارها شامل: اولویت بندی مقاوم سازی زیرساخت های حیاتی، استقرار سیستم های هوشمند پایش و نگهداری (IoT)، و تقویت هماهنگی نهادی از طریق تاسیس «مرکز فرماندهی تاب آوری شیراز» است که به کاهش ریسک و تضمین تداوم عملکرد خدمات شهری کمک شایانی خواهد کرد.

Keywords:

تاب آوری شهری , مدیریت بحران , زیرساخت شهری , نگهداری و تعمیرات