استعدادیابی، هدایت تحصیلی و آسیب شناسی آن

استعدادیابی همواره به عنوان چالش و دغدغه ای جدی برای کنشگران در حوزه آموزش مطرح بوده و هست. گسترش و تخصصی شدن مشاغل و حرفه ها و همچنین خلق دانش های جدید، ضرورت استعدادیابی و شناسایی استعدادهای اختصاصی دانش آموزان را هم در حوزه تحصیل و هم در حوزه ورزش به عنوان یکی از مهم ترین زمینه های اثرگذار در موفقیت تحصیلی و شغلی دوچندان کرده است. می توان گفت مسیر توسعه و پیشرفت هر کشوری از مسیر آموزش و پرورش می گذرد. معمولا کشورهای پیشرفته میلیون ها دلار برای تدوین برنامه های استعدادیابی و کشف استعداد سرمایه گذاری می کنند. در ایران کمتر پژوهشی به آسیب شناسی استعدادیابی و هدایت تحصیلی پرداخته است. محدود مطالعات انجام شده در ایران در حوزه آسیب شناسی استعدادیابی به خصوص در موضوع استعدادیابی تحصیلی و هدایت تحصیلی نشان داده است که استعداد با مفاهیم دیگری مثل هوش، رغبت و نگرش یا علاقه مترادف گرفته شده است و در این حوزه نیز به جای استعدادیابی بیشتر به راهنمایی و مشاوره شغلی پرداخته شده است. هدف اصلی این پژوهش، مطالعه مروری و نظام مند پژوهش های فراتحلیلی مرتبط با آسیب شناسی استعدادیابی به خصوص استعدادیابی تحصیلی و هدایت تحصیلی در ایران است و همچنین تشریح مفاهیم و روش های سنجش استعداد و مشکلات این روش ها در ایران است. روش پژوهش حاضر از نوع روش مروری و فراتحلیل بود. به منظور دستیابی به داده های مورد نظر از روش مطالعه و بررسی متون و آثار صاحب نظران حوزه مطالعاتی فراتحلیل آسیب شناسی «استعداد»، «استعدادیابی» و «هدایت تحصیلی» تحقیقات انجام شده در این حوزه استفاده شد. در مرحله بعد، داده های گردآوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و با توضیح مفاهیم و بررسی شرط های لازم به تحلیل مفاهیم و استنباط عناصر پرداخته شد. نتایج فراتحلیل ها نشان می دهد که پژوهش ها در حوزه استعدادیابی به خصوص استعدادیابی تحصیلی از ملاک درست و علمی پیروی نمی کند و پژوهشگران تصور روشن و یکسانی از مفهوم استعداد و استعدادیابی وجود ندارد. همچنین ابزارهای به کار گرفته شده متناسب با سنجش استعداد نیستند و منابع و امکانات کافی هم برای سنجش استعداد به صورت علمی و استاندارد وجود ندارد. ابهام در اجرای برنامه های هدایت تحصیلی، عدم آزادی عمل دانش آموزان در انتخاب و نامناسب بودن امکانات سخت افزاری و نرم افزاری نیز جزو مشکلات طرح هدایت تحصیلی است. بنابراین فعالیت های انجام شده در این حوزه نه تنها به پیشرفت و توسعه جامعه کمکی نکرده بلکه خسران و پشیمانی را به دنبال داشته است.

Keywords:

آسیب شناسی , استعداد , استعدادیابی , استعدادیابی تحصیلی , هدایت تحصیلی