تبیین ظرفیت سرای محله در افزایش سرمایه اجتماعی: بررسی موردی سرای محلات منطقه ۴ شهرداری تهران

مقاله ی حاضر به کاوش در چگونگی و میزان تاثیرگذاری نهاد «سرای محله» بر شاخص های سرمایه ی اجتماعی در بافت شهری کلان شهر تهران می پردازد. سرمایه ی اجتماعی، به مثابه شبکه های روابط و اعتماد متقابل، به عنوان عاملی حیاتی در پویایی جامعه شناخته می شود و هدف این پژوهش، تبیین ظرفیت این فضاها در تقویت پیوندهای اجتماعی از طریق کارکرد سرای محله به عنوان مرکز خدمات فرهنگی، آموزشی و اجتماعی غیررسمی است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر نظریه ی زمینه ای است که امکان استخراج و ساخت نظریه را از دل داده های میدانی فراهم می آورد. داده های پژوهش از طریق مطالعه ی تجربه زیسته ی بیش از ده ساله نویسنده در سرای محلات منطقه ۴، مشاهدات نظام مند میدانی و انجام مصاحبه های عمیق اکتشافی با ۱۵ نفر از افراد مطلع و ذینفعان کلیدی گردآوری شده است. تحلیل داده ها و کدگذاری ها، نقش و ظرفیت سرای محله را در افزایش سرمایه ی اجتماعی به طور قطعی موثر ارزیابی می کند. یافته های اصلی نشان می دهند که علاوه بر کارکردهای آشکار، فعالیت های مرتبط با خانه های سلامت، کلاس های توانمندسازی، و اجرای برنامه های فرهنگی (کارکردهای نهان)، بستری مناسب برای تعاملات روزمره فراهم کرده است. این تعاملات منجر به تقویت مستقیم سه مولفه ی اصلی سرمایه ی اجتماعی شامل اعتماد اجتماعی، مشارکت مدنی، و احساس همبستگی جمعی گردیده است. در جمع بندی، این مقاله استدلال می کند که سراهای محله، نه صرفا ارائه دهندگان خدمات، بلکه کارگاه های عملی ساخت سرمایه ی اجتماعی در سطح خرد شهری محسوب می شوند و تحقق اهداف مدیریت از پایین به بالا وابسته به ظرفیت های پنهان این نهادها است که ضرورت بازنگری در حمایت های سازمانی از آن ها را گوشزد می نماید.

Keywords:

سرای محله , مشارکت اجتماعی , سرمایه ی اجتماعی , توسعه اجتماعی , تهران.